Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne


Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne

Read Broszura z jêzyka polskiego - Powiat Wieruszowski ZSP 2010 text version


Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
WYBRANE MATERIALY DYDAKTYCZNE WYKORZYSTANE NA ZAJCIACH WYRÓWNAWCZYCH I POZALEKCYJNYCH Z JZYKA POLSKIEGO W KLASACH I-IV TECHNIKUM ZESPOLU SZKÓL PONADGIMNAZJALNYCH IM. STANISLAWA STASZICA W WIERUSZOWIE W RAMACH PROJEKTU NR WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,RÓWNE SZANSE ­ LEPSZY START W PRZYSZLO" REALIZOWANEGO PRZEZ POWIAT WIERUSZOWSKI W OKRESIE 01.09.2009 -31.08.2010 R.
BROSZUR OPRACOWALA:
mgr Renata Piaskowska ­ Lyjak
nauczyciel ZSP w Wieruszowie na podstawie materialów dydaktycznych wykorzystywanych na zajciach wyrównawczych i pozalekcyjnych z jzyka polskiego przez: mgr Arlet Jach mgr Norberta Junke mgr Wand Wypych - Bk mgr Agnieszk Mazurowsk mgr Marcelin Grajerz - Cicha mgr Renat Piaskowsk ­ Lyjak Powiat Wieruszowski Biuro Projektu: Starostwo Powiatowe w Wieruszowie 98-400 Wieruszów, ul. Rynek 1-7 Sekretariat tel. 0-62 78-42-299, fax. 0-62 78-31-963 www.powiat-wieruszowski.pl e-mail: [email protected] Wieruszów 2010
1
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
SPIS TRECI Wstp Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystywane podczas zaj wyrównawczych i pozalekcyjnych w ramach projektu · Klasa I · Klasa II · Klasa III · Klasa IV Testy i pytania sprawdzajce · Klasa I · Klasa II · Klasa III · Klasa IV Pomocne tabele Slownik podstawowych terminów Literatura
2
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
WSTP W ramach projektu ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski nauczyciele polonici Zespolu Szkól Ponadgimnazjalnych im. S. Staszica w roku szkolnym 2009/2010 prowadzili zajcia wyrównawcze i pozalekcyjne dla uczniów klas od I do IV technikum. Cele ogólne prowadzonych zaj: dla klas I technikum: wyrównanie dysproporcji w edukacji polonistycznej uczniów, którzy podjli trud kontynuowania nauki w technikum, po ukoczeniu ró nych gimnazjów, w wyniku edukacji których, wykazali zró nicowany zasób wiedzy polonistycznej dla klas II ­ III technikum: utrwalanie zdobytej wiedzy i umiejtnoci polonistycznych oraz wyrównywanie ewentualnie istniejcych nadal problemów polonistycznych wynikajcych z ró nych sytuacji losowych uczniów dla klas IV technikum: utrwalanie wiadomoci i umiejtnoci polonistycznych glównie przygotowujce do egzaminu maturalnego (ustnego i pisemnego). Wy ej wymienione cele zespól polonistów realizowal zgodnie z programem nr DKOS­4015143/02.
3
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
WYBRANE MATERIALY DYDAKTYCZNE WYKORZYSTYWANE PODCZAS ZAJ WYRÓWNAWCZYCH I POZALEKCYJNYCH W RAMACH PROJEKTU
4
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa I Z polszczyzn na co dzie Cele: - sprawdzenie (zdiagnozowanie) umiejtnoci i wiadomoci z zakresu nauki o jzyku, - rozbudzenie zamilowania do piknej polszczyzny, - zachcenie mlodzie y do poslugiwania si poprawn polszczyzn na co dzie 1. U yj wlaciwej formy rzeczownika: a. W programie I nie transmitowano na ywo ................ (mecze) b. Kupilam kilogram ............. (pomaracze) c. Na rosole bylo wida liczne ............. (oko) d. Matka nieustannie mylala o ................ (syn) 2. Popraw bldy w podanych zdaniach a. W miesicu czerwcu rozpoczynaj si wakacje. b. Z radoci a podskoczyl do góry. c. Majc 7 lat, ojciec zapisal mnie do szkoly. d. Niektórzy przewo benzyn w karnistrze. e. Maria Sklodowska-Curie odkryla dwa pierwiosnki. f. T ksi k wypo yczylem w szkolnej bibliotece. 3. Wpisz slowami odpowiedni form liczebnika a. W klasie bylo .............. chlopców. (5) b. Na mecz pilki no nej przyszlo ................ dzieci. (135) c. Widzialam pikny album z ................... ilustracji. (1000) 4. Dopisz odpowiedni form czasownika: a. Codziennie rano .................... radio. (wlcza) (cz. ter., os. 1, l. poj.) b. Janku, dlaczego tak bezczelnie ................. (lga) (cz. ter., os. 2, l. poj.) 5. Podkrel poprawn form. W niektórych przypadkach obydwie formy mog by poprawne: a. aden ­ adny
b. wiater ­ wiatr c. sweter ­ swetr d. rodzynek ­ rodzynka e. kontrol ­ kontrola
5
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
f. oryginalny ­ orginalny g. pantonima ­ pantomima h. orlu ­ orlowi i. wzi ­ wzi 6. Do wyrazów obcych dopisz ich rodzime odpowiedniki: a. kuracja - ................................................ b. partycypowa - ......................................... c. koneser - ................................................ d. deficyt - ................................................. 7. Wybierz odpowiedni form wyrazu w mianowniku liczby pojedynczej: a. ten etui, ta etui, to etui b. ten perfum, ta perfuma, te perfumy 8. Wyrazy podane w nawiasach wstaw w zdaniach w odpowiedniej formie dopelniacza liczby pojedynczej: a. Nie kupilem ................ (kisiel) b. Nie widzialem ..................... (chrzecijanin) c. Nie spotkalem ..................... (Amerykanin) d. Nie lubi ............................. (kasza manna) 9. Popraw nastpujce powiedzenia: a. Porywa si z motyk na Marsa b. Kupowa wróbla w worku c. Pasuje jak krokus do ko ucha d. Mie muchy w oku 10. Jak powiemy poprawnie? Podkrel wybran form: a. gstszy - gciejszy b. sta za biletami ­ sta po bilety c. przyszlem do kole anki ­ przyszedlem do kole anki d. strzec tajemnicy ­ strzec tajemnic
6
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Odpowiedzi poprawne: 1. a. meczów b. pomaracz albo pomaraczy c. oka d. synu 2. a. W czerwcu rozpoczynaj si wakacje. b. Z radoci a podskoczyl. c. Kiedy mialem lub gdy mialem 7 lat ... d. w kanistrze e. pierwiastki f. t 3. a. piciu b. sto trzydziecioro picioro c. tysicem 4. a. wlczam b. l esz 5. a. aden
b. wiatr c. sweter d. rodzynek i rodzynka e. kontrola f. oryginalny g. pantomima h. orlu i orlowi i. wzi
7
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
6. a. leczenie b. uczestniczy, bra udzial c. znawca (wytrawny znawca) d. brak 7. a. to etui b. te perfumy 8. a. kisielu b. chrzecijanina c. Amerykanina d. kaszy manny 9. a. Porywa si z motyk na Sloce. b. Kupowa kota w worku c. Pasuje jak kwiatek do ko ucha d. Mie muchy w nosie 10. a. gstszy i gciejszy b. sta po bilet c. przyszedlem do kole anki d. strzec tajemnicy
8
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Testy ortograficzne
1. W podanym tekcie uzupelnij puste miejsca. Narody ...uropejskie l...cz wsp...lne ko...enie k...lt...rowe, to znaczy powizania ze wiatem staro...ytnym i tradycj judeo...rzecijask. Be....porednio obc.....jemy ze staro...ytnoci, z jej bogat i niezniszczaln sp...cizn, gdy si...gamy po mity. Mity to opowieci oparte na wie...eniach staro...ytnych ...reków i ...ymian. Ich bo...aterami s bogowie, p...l...ogowie, czyli ...erosi, a tak e 1...dzie, kt...rzy wesp...l z ...ogami uczestnicz w niezwyklych wyda...eniach. Znacznie bogat...a i ciekaw...a jest...itologia ...elleska. Oryginalnych mit...w ...ymskich jest niewiele. Wi...kszo z nich stanowi powt...rzenie leg...d ...reckich, kt...re tylko niekiedy w...bogacone s o pierwiastki rodzime. ...ymianie bowiem gl...cnych ...ogów p...ejli od ...reków, nadali im jedynie nowe imiona. Mity m...wi o narodzinach ...ogów i relacjach mi...dzy nimi, opowiadaj o stwo...eniu wiata, o ...dzcym na nim po...dku, wyjaniaj niezwykle i niepokoj...ce zjawiska p...yrody, opis...j ...ycie ...ogów i ich zwizki z1...dmi, wyjaniaj ...araktery i postawy mieszkac...w ...iemi, ukaz....j relacje za...odzce mi...dzy 1...dmi a ...ogami. 2. Uzasadnij, odwolujc si do odpowiednich regul ortograficznych, pisowni podanych wyrazów. pascha, schemat .................................................................................... zamra arka, wla ................................................................................. popiól, brzózka ..................................................................................... hipis, hieroglif ...................................................................................... nowo narodzony, wie o malowany.............................................................. nie zapisano, nie wykryto ......................................................................... piechur, oddycha ..................................................................................
9
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa II Materialy wykorzystane w pierwszym semestrze w klasie II technikum na zajciach z zakresu utrwalania wiadomoci z ,,III czci Dziadów" Adama Mickiewicza. [Stanislaw Wlostowski, Romantyzm. Scenariusze lekcji j. polskiego do klasy II liceów ogólnoksztalccych i techników, cz II, Kraków 1998, s. 151-156] Cele: Analiza kompozycji utworu; dramat romantyczny; geneza dramatu; przemiana duchowa bohatera jako zjawisko w kulturze narodowej. 1. Dziady drezdeskie. Informacj o powstaniu Dziadów czci III na wiosn 1832 r. odnajd uczniowie w podrcznikach. Jak równie o publikacji utworu w Pary u w grudniu tego roku. Okolicznoci, które sklonily poet do takich przemyle: Pól roku wczeniej upadlo powstanie listopadowe. Tysice Polaków wdrowalo na Zachód, a pierwszym etapem ich dlugiej podró y bylo Drezno. Stolica Saksonii, gdzie zwizki z Polsk byly ywe, gromadzila pokonanych. Jaki bdzie ich dalszy los? Jaki bdzie dalszy los pokonanego narodu? 2. Poema dramatyczne. Odwolamy si do Wstpu, jakim Mickiewicz opatrzyl swój utwór. Uczniowie ledz i powtarzaj mickiewiczowski obraz Polski pod zaborem rosyjskim. Dwa ostatnie akapity tekstu na razie opuszczaj. Teraz zwrócimy uwag na Dedykacj poprzedzajc utwór. Odczytanie uczniom tego tekstu, akcentujc jego rytmiczno opart na trój-czlonowych zestawieniach komponentów. W wielu inscenizacjach ten zdawaloby si malo istotny tekst odgrywal wa n rol dramatyczn. Mickiewicz nazwal dzielo: Poema (grec.) -- utwór. Nazwa ma przypomina pierwotne znaczenie, zgodnie z romantycznym rozumieniem twórczoci. Wedlug klasycznego podzialu na trzy rodzaje literackie jest to dramat. Uczniowie podaj cechy utworu dramatycznego (np. dialogi, podzial na akty i sceny, utwór przeznaczony do inscenizacji, tekst glówny i didaskalia). Akt I. Uczniowie dokonuj przegldu kolejnych scen i sporzdzaj ,,spis treci", nazywajc poszczególne sceny. Na przyklad: I. II. W bazyliaskiej celi lub Scena wizienna Improwizacja lub Wielka Improwizacja
10
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
III. IV. V. VI. VII. VIII. IX. -
Scena egzorcyzmów Dom wiejski pode Lwowem Cela ksidza Piotra lub Widzenie ksidza Piotra Widzenie Senatora Salon warszawski Pan Senator (czci tej sceny jest Bal u Senatora) Noc dziadów
Pierwsz scen poprzedza Prolog. Rol epilogu pelni Ustp (dodatek), po którym poeta dolczyl jeszcze wiersz Do przyjaciól Moskali.
-
Dla wyjanienia budowy romantycznego dramatu odwolamy si do podrczników. Podrcznik S. Makowskiego: Forma utworu, s. 162; podrcznik A. Kowalczykowej: wiadomoci wstpne w rozdziale VI, s. 75-76.
3. Dramat romantyczny. Na podstawie wskazanych fragmentów komentarza zawartych w podrcznikach zbieramy wiadomoci o tym gatunku poetyckim: · zmieszanie fragmentów dramatycznych, epickich i lirycznych, · nawizanie do redniowiecznych moralitetów i Szekspira, · partie piewane, przejte z opery, · zmieszane ró ne kategorie estetyczne (tragizm, komizm, patos, groteska), · przeciwne sposoby przedstawiania wiata: realizm i fantastyka, · swobodne operowanie czasem i przestrzeni, · luna kompozycja, fragmentaryczno, · otwarty charakter utworu, · cykliczno. Niektóre z tych cech wymagaj dodatkowych objanie.
4. Czas i miejsca akcji. W Wilnie przy ulicy Ostrobramskiej, w klasztorze ksi y bazylianów, przerobionym na wizienie. Poeta wyranie okrelil miejsce akcji prologu i I sceny w realnej rzeczywistoci. Autentyzm nie jest tu jednak wartoci sam w sobie. Postaci i zdarzenia maj warto symboliczn. Podobnie w innych scenach. Uczniowie podaj przyklady autentyzmu miejsc i postaci.
11
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
5. Przemiana glównego bohatera. Cela wizienna. Wizie pi wsparty na oknie. Obok niego Aniol Stró . Wizie to mlodzieniec o szczególnej osobowoci, niedobre, nieczule dzieci, matka strzegla go od pokusy i przygody. Aniol nieraz zstpowal z nieba do ich cichej chatki i stawal nad lo em mlodzieca. Zabieral jego dusz w kraj wiecznego wiatla (do nieba) i przyszle szczcie glosil, a czasem gorzko nad nim plakal. W poezji romantycznej sen jest przestrzeni, gdzie doczesno styka si z tym co nadprzyrodzone. Umysl w tym czasie zachowuje aktywno poznawcz. Przemiana, która za chwil nastpi, jest wynikiem tego poznania. Wlanie wizie zbudzil si o poranku. Noc jest zjawiskiem tajemnym, jak sen. Nikt nie zbadal, dlaczego pi ludzie, ani dlaczego sloce wschodzi i zachodzi. Nikt nie wie, czym jest sen. Wizie bdzie z woli Boga oddany w rce nieprzyjaciól. Potem bdzie wolny, lecz on wie, co znaczy by wolnym z laski Moskwicina: Lotry zdejm mi tylko z rk i nóg kajdany, Ale wtlocz na dusz. Jednak pozostanie piewakiem, poet i tej jednej broni nie wydr mu. W chwili napicia emocjonalnego wizie pisze na cianie laciski napis: D.O.M. GUSTAVUS OBIIT M.D.CCC.XXIII CALENDIS NOVEMBRIS, a z drugiej strony podobny: HIC NATUS EST CONRADUS M.D.CCC.XXHI CALENDIS NOVEMBRIS. Zmarl Gustaw, narodzil si Konrad. Stalo si to z woli Boga Najlepszego i Najwy szego (D.O.M. - Deo Optimo Maximo) 1 listopada 1823 r., w czasie, kiedy duchy zmarlych chodz po wiecie. Ów wizie to Gustaw, bohater IV czci Dziadów (ju w II czci pojawil si w postaci Upiora). Scena rozgrywa si na granicy dnia i nocy, rzeczywistoci i snu, w sferze boskiej. W tak noc moglaby si ujawni boska wladza czlowieka. Gustaw-Konrad koczy swój monolog slowami: Ludzie! ka dy z was móglby, samotny, wiziony, Myl i wiar zwalcza i podwiga trony. Wedlug Mickiewicza sen to inna aktywno umyslu, tak e swoista aktywno poznawcza
12
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
czlowieka. Umysl, dzialajc intuicyjnie, wnika pod powierzchni zjawisk zmyslowych. W nim lcz si zdarzenia nale ce do jednostki i te, które skladaj si na istot wszelkiego bytu. Sen jest autonomicznym ,, yciem duszy", (por. D. Danek, Sen. Haslo w: Slownik literatury polskiej XIX wieku. s. 869) 6. Dziady po raz trzeci. Poeta wskrzesil ludzi i zdarzenia sprzed dziesiciu lat. W wietle nowych dowiadcze po powstaniu listopadowym wydarzenia wileskie nabraly charakteru ogólnego, maj znaczenie ponadhistoryczne, metafizyczne, mityczne. wiczenie: (tekst w podrczniku S. Makowskiego) Przeczytaj uwa nie tekst komentarza na s. 158 (rozdzial Narodowa historia i jej symbolizacja). Zrób zestawienie przeciwstawnych elementów wiata przedstawionego, które tworz struktur ideow utworu. Na przyklad: szatany ludzie li rzeczywisto zewntrzna jawne carska tyrania carscy slugusi Rosja cara starzy konserwatyci despotyzm zlo anioly ludzie dobrzy wewntrzna natura czlowieka ukryte niewinne polskie dzieci patrioci Rosjanie-dekabryci pelna zapalu mlodzie wolno dobro
Odwolajmy si do fragmentu Wstpu Adama Mickiewicza (dwa ostatnie akapity). Poeta wyjania, po co napisal ten dramat. Autor chcial tylko zachowa narodowi wiern pamitk z historii litewskiej lat kilkunastu... Tamtych wydarze nie da si porówna z obecnymi: Czym e s wszystkie ówczesne okruciestwa w porównaniu tego, co naród polski teraz cierpi... Polacy swoich wrogów znaj od wieków. Wydarzenia wileskie s ogniwem w cigu wydarze: rozbiory, proces filaretów, zniszczenie powstaczych d e
niepodleglociowych, przeladowania powstaców. Koca nie wida, bo siga on w przyszlo. Europa teraz obojtnie patrzy, ale kiedy odczuje potg zla: 'Córki Jerozolimskie, nie placzcie nade mn, ale nad samymi sob.' W ostatniej scenie Mickiewicz powrócil do konwencji ,,dziadów" (nawizanie do II i IV
13
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
czci). Znowu widzimy cmentarz i kaplic, jest Gularz i jest kobieta, która chce spotka si tylko z jednym duchem. Pamita, jak zjawil si po jej weselu, poród gromady duchów, stal krwawy, blady, patrzyl na ni dzikim okiem i milczal. Gularz wyjania, e pewnie ten czlowiek yl, bo dusza, póki yje w czlowieku, ust nie ma. Ka e kobiecie wypowiedzie imi tego m czyzny, a wtedy on na pewno si zjawi. Ale duch si nie zjawia. Gularz domyla si, e ów m czyzna albo zmienil ojców wiar, albo zmienil imi stare. Od zachodu na pólnoc pdz kibitki. A w jednej z nich mlody wizie. Pier ma zbroczon krwi, wiele ran na calym ciele. Na czole mial tylko jedn kropelk krwi, jedn malek ran, stygmat mczestwa. Ta najwiksze sprawia bole; Jam j widzial, jam j zbadal; T ran sam sobie zadal, mier z niej uleczy nie mo e. Po czci II i IV kolejna III cz Mickiewiczowskiego cyklu. Cykl otwarty, poeta mógl dopisa dzieje bohatera, rozwin poruszon problematyk, wlczy nowe problemy i zdarzenia, które stwarzala wspólczesno.
14
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Materialy wykorzystane w pierwszym semestrze w klasie II technikum na zajciach z zakresu wicze w redagowaniu pracy stylistycznej typu maturalnego. [Nowa matura, nowe mo liwoci. Analiza i interpretacja tekstów, pod red. J. Wiendlocha, Bielsko Biala 2004, s. 88-90] Analizujc Hymn (,,Smutno mi, Bo e!") Juliusza Slowackiego, okrel funkcj zlamania konwencji hymnu jako gatunku literackiego
Juliusz Slowacki Hymn (,,Smutno mi, Bo e!") Smutno mi, Bo e! - Dla mnie na zachodzie Rozlale tcz blasków promienist; Przede mn gasisz w lazurowej wodzie Gwiazd ognist... Cho mi tak niebo Ty zlocisz i morze, Smutno mi, Bo e!
Jak puste klosy z podniesion glow Stoj rozkoszy pró en i dosytu... Dla obcych ludzi mam twarz jednakow, Cisz blkitu. Ale przed Tob glb serca otworz, Smutno mi, Bo e! Jako na matki odejcie si ali Mala dziecina, tak ja placzu bliski, Patrzc na sloce, co mi rzuca z fali Ostatnie blyski... Cho wiem, e jutro blynie nowe zorze, Smutno mi, Bo e! Dzisiaj, na wielkim morzu oblkany, Sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem.
15
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Widzialem lotne w powietrzu bociany Dlugim szeregiem. em je znal kiedy na polskim ugorze, Smutno mi, Bo e! em czsto dumal nad mogil ludzi, em prawie nie znal rodzinnego domu, em byl jak pielgrzym, co si w drodze trudzi Przy blaskach gromu, e nie wiem, gdzie si w mogil polo , Smutno mi, Bo e! Ty bdziesz widzial moje biale koci W stra nie oddane kolumnowym czolom; Alem jest jako czlowiek, co zazdroci Mogil popiolom... Wic e mie bd niespokojne lo e, Smutno mi, Bo e!
Kazano w kraju niewinnej dziecinie Modli si za mnie co dzie... a ja przecie Wiem, e mój okrt nie do kraju plynie, Plync po wiecie... Wic, e modlitwa dziecka nic nie mo e, Smutno mi, Bo e! Na tcz blasków, któr tak ogromnie Anieli Twoi w niebie rozpostarli, Nowi gdzie ludzie w sto lat bd po mnie Patrzcy -- marli. Nim si przed moj nicoci ukorz, Smutno mi, Bo e!
Pisalem o zachodzie sloca na morzu przed Aleksandri [19 padziernika 1836 r.]
16
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Propozycja modelu odpowiedzi Przypomnienie wyznaczników gatunkowych hymnu: Hymnos - gr. pie pochwalna o charakterze religijnym, slawica Boga (bóstwa), zwizana z uroczystociami kultowymi. Podmiot najczciej zbiorowy. Mo na odwola si do Hymnu o miloci w. Pawla z Pierwszego Listu do Koryntian lub J. Kochanowskiego Czego chcesz od nas, Panie... 1. Sposób kreacji ,,ja" lirycznego: 1.1. forma monologu: ,,smutno mi", ,,wiem", 1.2. skonkretyzowanie adresata, jest nim Bóg, 1.3. egotyzm podmiotu lirycznego: czste wystpowanie zaimków : ,,mi", ,,mn", ,,mnie". 2. Podmiotowa wizja wiata: 2.1. ,,Dla mnie" Bóg rozlal tcz blasków, 2.2. gasi w wodzie sloce: ,,gwiazd ognist", 2.3. zloci niebo i morze. 3. Typ emocji prze ywanych przez podmiot liryczny: 3.1. smutek podkrelany przez powtórzenia: ,,Smutno mi, Bo e!", 3.2. ukrywanie emocji: ,,Dla obcych ludzi mam twarz jednakow", 3.3. wyznanie jedynie Bogu swego cierpienia: ,,Ale przed Tob glb serca otworz", 3.4. poczucie osamotnienia, zagubienia, spotgowanego ogldan przestrzeni: ,,Dzisiaj, na wielkim morzu oblkany,/Sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem", 3.5. bolesne wspomnienia wywolane znajomymi obrazami, np.: bociany kojarzone z polskim krajobrazem, 3.6. wiadomo nieodwracalnoci sytuacji: ,,Wiem, e mój okrt nie do kraju plynie", 3.7. dramat tulajcego si po wiecie pielgrzyma, który ,,prawie nie znal rodzinnego domu" i nie wie, gdzie bdzie jego mogila. 4. Zasada kontrastu zastosowana w budowaniu wiata przedstawionego: 4.1. wewntrzne emocje podmiotu lirycznego a obraz postrzeganego wiata: lazurowa woda, sloce, zorza, tcza blasków, czyli pikny wiat, w którym czlowiek jest zagubiony, 4.2. smutek jest dominujcym uczuciem, stoi w sprzecznoci ze wiatem, w którym podmiot si znalazl.
17
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
5.
Odwrócenie toposu hymnu: 5.1. hymn jako wypowied zbiorowoci - w wierszu Slowackiego wypowiada si jednostka, 5.2. w hymnie wyra ona jest podleglo Bogu, u Slowackiego w rozmowie z Bogiem wa ny jest czlowiek, 5.3. hymn wielbi Boga, tu czlowiek skupiony jest na sobie, 5.4. w hymnie zbiorowo slu y Bogu, u Slowackiego Bóg ,,zloci niebo" czlowiekowi.
6.
Wnioski
Pelny: zlamanie konwencji hymnu jako gatunku literackiego jest wyrazem tendencji
charakterystycznych dla epoki romantyzmu: burzenie zasad poetyki normatywnej, realizowanie postulatu artysty-kreatora, typowa dla romantyzmu egocentryczna postawa podmiotu lirycznego, podmiot wypowiada przed Bogiem swoj niezgod na urzdzony przez Niego wiat, co jest innym rodzajem buntu romantycznego. Czciowy: zlamanie konwencji hymnu burzy zasady poetyki normatywnej, co jest typowe dla romantyzmu. Próba podsumowania: w hymnie zauwa alna jest inna relacja pomidzy Bogiem a czlowiekiem.
18
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Materialy wykorzystane w II semestrze w klasie II technikum na zajciach powiconych ,,Lalce" Boleslawa Prusa. [Scenariusze lekcji j. polskiego. Klasa III szkoly redniej, pod red. B. Stworowej, Bielsko Biala 1996, s. 48-50]
Temat:
STANISLAW
WOKULSKI.
STUDIUM
SAMOTNOCI
CZLOWIEKA
W
SPOLECZESTWIE
Cele: ksztaltowa przekonanie o wartoci ksi ki jako ródle wiedzy o czlowieku, o nas (ksi ki wlanie, a nie jej adaptacji filmowej), o relacjach: jednostka - zbiorowo; poszerzy wiedz o czlowieku, ukaza zlo ono ycia psychicznego, niemo no dotarcia do prawdy,
przestrzec przed zbyt szybkimi i uproszczonymi ocenami drugiego czlowieka.
1. Jaka jest przeszlo 45-letniego Wokulskiego, który wiosn 1878 r. rzuca na tac kwestujcych arystokratek stos zlota? (relacja uczniów, z podkreleniem ezopowego jzyka, jakim mówi si o powstaniu i jego konsekwencjach, np.: Gotowal wraz z innymi piwo, które do dzi dnia pijemy (I 8), z przytoczeniem opinii samego Wokulskiego o wlasnym mal estwie z Minclow: Wiem (...) ­ e winia jestem. Ale (...) jeszcze najmniejsza z tych, jakie tu u was ciesz si publicznym szacunkiem (I 364); skomentowanie drogi Wokulskiego jako typowej dla ludzi z inicjatyw ­ w okresie niemo noci rozwinicia skrzydel; wyjazd na wojn bulgarsko-tureck i powrót z 300 tysicami rubli. 2. Wokulski ­ jeden z najbogatszych ludzi w Warszawie ­ w 1878/79 r. Kto to jest? Idealista? Romantyk? Wariat? Zwykly dorobkiewicz? Co on wlaciwie zamierza? Uczniowie czytaj i komentuj cytaty wg nastpujcego porzdku: Wokulski ­ w wietle wlasnych wypowiedzi oraz w wietle przytoczonych jego myli; Wokulski ­ w opiniach krytycznych; Wokulski w opinii ludzi, którzy go kochaj bd przynajmniej staraj si zrozumie. Zaproponowany zapis bylby mo liwy na folii grafoskopu. Poni ej przytoczono niektóre tylko ­ acz bardzo istotne ­ cytaty; uczniowie powinni przytoczy ich o wiele wicej (cytaty z wyd. Lalki: PIW 1986 r.).
19
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
20
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
3. Wnioski: z przytoczonych cytatów wylania si czlowiek o bardzo bogatym yciu wewntrznym, pelen sprzecznych pragnie i ambicji, ale wielkiego formatu; jest to nade wszystko czlowiek samotny, a wic yjcy jakby w ,,wizieniu bez cian"; przypomnienie opinii krytyka amerykaskiego o Lalce: Bldne, stronnicze pogldy staj si wizieniem bez cian, odosobnieniem, w którym znalazlo si miejsce prawie dla ka dego; ludzie malego serca, wrogo nastawieni oraz zawistni i glupi sklonni s przypisa Wokulskiemu najni sze pobudki; kochajcy Wokulskiego tak e myl si co do przyczyn czy celów i d e, idealizuj go i oceniaj bardzo wysoko, ale wedlug wlasnej skali wartoci; dotarcie do prawdy jest wic pewnie niemo liwe; Wokulski jest postaci uwiklan w histori ­ ofiar romantyzmu, z jednej strony, i, ptajcej skrzydla nieprzecitnej jednostce, sytuacji popowstaniowej ­ z drugiej; Wokulski jest przede wszystkim postaci yw, prawdziw, a wic wspólczesn; stronniczo i niesprawiedliwo ocen ma wymiar nie tak historyczny, jak ludzki po prostu.
21
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa III Jak pisa wypracowanie? 1. O czym pisa nale y: interpretacja tekstu ­ to podstawa Twojego wypracowania; analiza tekstu ­ konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym, na poziomie podstawowym konieczna, jeli zaklada j temat; konteksty (Twoja wiedza z historii literatury, filozofii, sztuki itd.) - jedynie jeli temat tego wymaga lub jeli s zwizane z tematem; zazwyczaj najlepiej poda je we wstpie lub w zakoczeniu; odwolanie si do innych tekstów ­ jeli zaklada to temat; wlasne przemylenia ­ w niewielkiej iloci, tak e tylko na temat.
Przyklad: kiedy konteksty s zwizane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Boleslawa Prusa s milo i mal estwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu, odwolujc si do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. W zakoczeniu tego wypracowania mo esz odwola si do swojej wiedzy zwizanej z okolicznociami powstania ,,Lalki" ­ przypomnie, e sam Prus twierdzil, e celem jej napisania bylo ,,ukazanie idealistów polskich na tle spolecznego rozkladu". Zdanie to mo esz odnie do tematu ­ w zakoczeniu podsumowa, e zamiar Prusa wida wlanie w sposobie ukazania miloci w powieci. 2. O czym pisa nie nale y: informacje ogólne, takie, których nie mo esz poprze argumentami z analizowanego utworu; konteksty zbyt szerokie, niezwizane z tematem (np. informacje o autorach, prdach literackich, epokach); wlasne, obszerne refleksje, które wynikaj z Twojego przemylenia tematu, ale nie s cile z nim zwizane. Przyklad: tego w wypracowaniu maturalnym by nie powinno Temat: Literacki obraz staroci na podstawie fragmentu z ,,Granicy" Zofii Nalkowskiej. Mo na sdzi, e ludzie tacy czsto popadaj w konflikty z najbli szym otoczeniem, ze swoimi bliskimi. S uparci, nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokól nich nie jest najmilsza. Do ludzi mlodych odnosz
22
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
si
podejrzliwie,
wrcz
wrogo.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Kolejny fragment zawierajcy stwierdzenia zbyt ogólne. Autorka tego wypracowania zapewne chciala analizowa tekst literacki, ale to, co pisze, nie jest analiz, ale stwierdzeniami niemajcymi w utworze potwierdzenia. Przyklad: tego w wypracowaniu maturalnym by nie powinno Temat: Ró ne wizje zawiatów. Analizujc Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Boleslawa Lemiana, zwró uwag na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Wiersz ten [,,Urszula Kochanowska"] zostal napisany w dwudziestoleciu midzywojennym, a wic o wiele póniej ni Tren X. Stanowi on pewn odpowied na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Na kocu wersów znajduj si rymy parzyste. Ka dy wers sklada si z trzynastu zglosek. Jest to przyklad niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. Elementy uksztaltowania jzykowego wiersza zostaly prawidlowo rozpoznane, ale nie zostal pokazany ich zwizek z treciami, które przekazuje utwór. Nie jest to bld, ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymal punktów za rozwinicie. 3. Jak rozumie temat? Jak rozumie temat? Przyklady Przyklad: jak rozumie temat (poziom podstawowy) Temat: Klótnia u Borynów. Zanalizuj podany fragment Chlopów Stanislawa Reymonta i scharakteryzuj wystpujce w nim postacie. Na postawie fragmentu i I tomu powieci przyczyny klótni i ródla dramatycznoci sceny. (matura 2006) Co mo esz wyczyta z tematu: Tematem wypracowania jest klótnia u Borynów. Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chlopów, przedstawiajcego scen klótni. Analiza sceny musi opiera si na: charakterystyce wystpujcych w scenie postaci, okreleniu przyczyn klótni i ródel dramatycznoci sceny. Aby dobrze zanalizowa scen, powiniene odnie si tak e do calego I tomu Chlopów ­ aby móc umiejscowi j w utworze, polczy z innymi wydarzeniami, które poprzedzily klótni.
23
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
4. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinicie Tematy maturalne s skonstruowane w do specyficzny sposób. Zawsze nakierowuj interpretacj, któr masz stworzy, na pewne tory. To, pod jakim ktem masz przeprowadzi interpretacj, jest ju zawarte w temacie ­ wa ne jest, eby od niego nie odbiegl! Pamitaj, e jeli napiszesz wypracowanie nie na temat, to nie otrzymasz punktów za kompozycj, jzyk i styl. Prawidlowe zrozumienie zadania, które stawia przed Tob komisja, a które masz zawarte w temacie, jest wic bardzo wa ne. Zanim zabierzesz si do interpretacji tekstu literackiego, który masz przed sob, powiniene dokladnie przeanalizowa wybrany przez siebie temat. Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat. Zauwa , e tematy te skladaj si z kilku powtarzajcych si (cho nie zawsze wystpujcych) czci: A. Postawienie problemu, który masz w wypracowaniu poruszy ­ np.: B. Klótnia u Borynów. Jak y ma czlowiek? Spoleczestwo polskie w krzywym zwierciadle. Czym dla bohaterów ,,Lalki" Boleslawa Prusa s milo i mal estwo? Ró ne wizje zawiatów. Carska Rosja i jej stolica. Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. O poznawaniu. Koncepcje ludzkiego losu w ,,Chlopach" Wladyslawa Stanislawa Reymonta.
Szczególowe polecenia, zadania, które przed Tob stoj, czasami wyra one w formie czasowników w trybie rozkazujcym, np.: interpretujc ..., rozwa ... Wnioski z analizy odnie do ... zinterpretuj podany fragment rozwa , na czym polega istota ... zanalizuj ..., odwolujc si do ... zaprezentuj ... koncepcj ... charakteryzujc ... okrel, na czym polega ...
24
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
okrel przyczyny ... zwró uwag na .. przedstaw temat, analizujc ...
czasami w formie pyta, np.: C. co i w jaki sposób krytykuje .... ? jaki obraz ... wylania si z ... ? czy opisany mechanizm dzialal w pelni skutecznie?
Okrelenie zakresu zagadnie. Jaki mo e by to zakres? wylcznie analiza tekstu, który masz przed sob (np. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka ,,Psalm o powrocie") analiza porównawcza dwóch tekstów (np. Stwórca i jego dzielo. Analizujc ,,Hymn" Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu ,,wity Bo e" Jana Kasprowicza, porównaj sposoby przedstawienia Boga, wiata i czlowieka) analiza porównawcza, polczona z odniesieniem si do wikszych caloci (np. Ucztowanie jako motyw literacki. Analizujc podane fragmenty, zwró uwag na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w ,,Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza i
,,Przedwioniu" Stefana eromskiego) Pamitaj, e temat wyznacza Ci zawarto Twojego wypracowania. Dlatego wlanie kluczem do uzyskania jak najwikszej liczby punktów za rozwinicie jest dobre zrozumienie tematu! Opracowano na podstawie poradnika: M. Haze, Jak napisa dobre wypracowanie maturalne, klp.pl [wersja PDF]
Cz I ­ rozumienie czytanego tekstu Przeczytaj uwa nie tekst, a nastpnie wykonaj zadania umieszczone pod nim. Odpowiadaj tylko na podstawie tekstu i tylko wlasnymi slowami ­ chyba e w zadaniu polecono inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile jeste proszony. W zadaniach zamknitych wybierz tylko jedn z zaproponowanych odpowiedzi. Z Piska w wiat
25
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
1. Pogranicze, napisal Józef Tischner(1), dziwne rzeczy wyczynia z czlowiekiem. Mo e go zaw a albo poszerza: ,, yjc na granicy, mo na si sta czlowiekiem ciasnym, zapatrzonym tylko w siebie samego. Ale bdc czlowiekiem pogranicza, mo na si tak e poszerzy, mo na mie szerokie horyzonty. Mo na powiedzie tak: kto glupi, a postawi si go blisko granicy, to zostanie jeszcze glupszy, a kto mdry i stanie blisko granicy, ten zobaczy wielkie horyzonty i wielki wiat." 2. Inny filozof ­ Jan A. Kloczowski ­ powiedzial niedawno, e ,,mdry jest ten, kto posiada slowo i potrafi nim obdarowa czlowieka w chwili zablkania czy zagubienia drogi." 3. Czlowiekiem pogranicza, przy ujciu Piny do Prypeci ­ w Pisku ­ urodzonym jest Ryszard Kapuciski. A e od najmlodszych lat posiadal dar operowania slowem (ju jako
osiemnastolatek pracowal w redakcji ,,Sztandaru Mlodych"), i to slowem diagnozujcym rzeczywisto i wskazujcym ludziom cie ki po niej biegnce, stal si dla wspólczesnych ­ w Polsce i daleko poza ni ­ mdrcem, filozofem, duchowym przewodnikiem, autorytetem, nauczycielem. 4. Jak y? Jaki bdzie wiat w XXI wieku? ­ pytaj go ludzie zwyczajni, profesorowie
najznakomitszych uniwersytetów i koronowane glowy. A poniewa zobaczyl on ­ czlowiek pogranicza ­ wielkie horyzonty i wielki wiat, jego odpowiedziom i jego prognozom si ufa, przyjmuje si je jako zobowizanie, zadanie do wykonania. Zaiste, pogranicze dziwne rzeczy z czlowiekiem wyczynia. 5. Ruszyl wic nasz doktor honoris causa z Piska w Polsk i w wiat (,,O ka dej drodze lubi myle, e jest ona drog bez koca, e biegnie dookola wiata. A wzilo si to std, e z mojego Piska mo na bylo lódk dotrze do wszystkich oceanów. Wyruszajc z malego drewnianego Piska mo na oplyn caly wiat" ­ wyznaje w ,,Lapidariach"). Z jego dziennikarskich woja y, liczcych setki tysicy kilometrów, rodzily si ksi ki, którym ­ gdybym mial im nada nazw gatunkow ­ przypisalbym najchtniej miano reporta y filozoficznych, a których wzorcow, syntetyczn postaci s w ostatnich latach kolejne tomy przywolanych ju ,,Lapidariów" (niech mnie znów wspieraj wynurzenia autora: ,,Slabo e traktuje si je statycznie, jako formy niezmienne.
dyskusji o gatunkach literackich.
Tymczasem gatunki przechodz ewolucj, zmieniaj si"; ,,Skoro reporta ­ w przeciwiestwie do literatury ­ pozbawia rzeczywisto wszelkich ozdób, jego nauki s i winny by bardziej
26
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
znaczce. I skoro dociera do milionów nietknitych przez literatur, ma mo liwoci nieporównanie wiksze"). 6. Budowa i tok mylowy wszystkich tych tekstów prowadz prawie zawsze od szczególów, przedstawionych z icie fotograficzn precyzj, do uogólniajcych sdów ­ kulturowych, cywilizacyjnych, socjologicznych, historiozoficznych. 7. Te pierwsze ­ budz podziw dla umiejtnoci pochylenia si nad losem konkretnego czlowieka, dla niezwyklego daru dostrze enia istotnego szczególu w migotliwym pejza u otaczajcych nas rzeczy i zjawisk. Czy na przyklad opis funkcji afrykaskiego drzewa, synonimu ycia na tamtym kontynencie, nie dal mi wicej ni lata nauki geografii w szkole i kilkadziesit
przeczytanych ksi ek? Czy nie dopiero ten opis nauczyl mnie Afryki? 8. Te drugie ­ owe uogólniajce sdy ­ uczynily z Kapuciskiego autora o uniwersalnej sile oddzialywania, przelamujcego bariery niemo noci wyjcia z krgu spraw polskich, partykularnych, co bynajmniej nie oznacza, e nie jest on tak e czujnym obserwatorem i komentatorem naszej historii. Wystarczy w tym momencie, na potwierdzenie tej konstatacji, przywola jego slynn i przenikliw wypowied z pamitnego roku 1980, w której stwierdzil, e na polskim Wybrze u rozegrala si w sierpniu przede wszystkim batalia o jzyk, o nasz polski jzyk, o przywrócenie mu godnoci i spolecznego szacunku. 9. A tworzywem jzykowym wlada nasz autor z mistrzostwem i talentem wyjtkowym. Opisywanej prozie ycia potrafi przyda kolorów i blasków choby przez u ycie poetyckiego, dostojnego archaizmu ­ jak na przyklad we fragmencie ,,Hebanu": ,,Ogluszony t muzyk zarann, id pustymi ulicami zmarznity i glodny na dworzec autobusowy". 10. Jeden akapit nasyca nieraz tak doz stylistycznej ekspresji, e dziki niej staje si
rzeczywistoci oswojon, poznan. Przywolajmy pocztek ,,Hebanu" ­ ze wspaniale u ytymi powtórzeniami: ,,Przede wszystkim rzuca si wiatlo. Wszdzie wiatlo. Wszdzie ­ jasno. Wszdzie­ sloce. Jeszcze wczoraj ociekajcy deszczem, jesienny Londyn. Ociekajcy deszczem samolot. Zimny wiatr i ciemno. A tu od rana cale lotnisko w slocu, my wszyscy ­ w slocu". I znów zapytam jak stary belfer: czy lekcji o Afryce nie powinno si zasila takimi fragmentami?! 11. O samym tworzywie jzykowym i zjawiskach midzyludzkiej komunikacji pisze zreszt Ryszard Kapuciski nader czsto, a jego przemylenia w tej materii maj charakter uczonych wywodów teoretycznoliterackich i jak e przejmujcych prognoz: ,,Jzyk mówiony czy pisany
27
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
ogranicza i krpuje choby przez swoj doslowno, przez natychmiastow i prost sprawdzalno. Std w wiecie formy muzyka i malarstwo z reguly wyprzedzaj literatur"; ,,Slowa stanialy. Rozmno yly si, ale stracily na wartoci. S wszdzie. Jest ich du o. Mrowi si, klbi, drcz jak chmary natarczywych much. Ogluszaj. Tsknimy wic za cisz. Za milczeniem. Za wdrówk przez pola. Przez lki. Przez las, który szumi, ale nie gldzi, nie plecie, nie tokuje". Trudno te nie zauwa y, e maj one czsto aforystyczn form: ,,Sztuka jest arystokratyczna. Kultura mo e by masowa, sztuka ­ nigdy. Sztuka ­ to arystokracja kultury"; ,,W jednym ksigarnie upodabniaj si coraz bardziej do piekar: chc mie tylko wie y towar"; ,,Fanatycy to ludzie pozbawieni sluchu"; ,,Durnie wiedz, e s wikszoci, e maj przewag, e panuj". Jak wida, nasz autor bywa i bezlitosny w slowach. Jest taki, gdy tylko spotka si z przejawami szowinizmu, nietolerancji, ksenofobii. Ale ostatecznie ­ wierzy w czlowieka, upominajc si zawsze o jego godno. Powtarza, e ,,cho pojcie sumienia jest specyficzne dla kultury judeochrzecijaskiej, wra liwo ta jest wspólna dla wszystkich ludzi. Bo nie ma ludzi ras lepszych i gorszych. To my, ludzie biali, traktowalimy czsto w przeszloci reszt wiata jak miejsca bez kultury i prawa, podbilimy wszystko, aby dzikusi znali swoje miejsce" (zwracam uwag na znamienny szczegól fleksyjny: decydujc si na posta dzikusi, Kapuciski u yl osobowej kocówki -i, a nie zwyczajowo rzeczowej kocówki -y). 12. A wiek XXI ­ ma nadziej pisarz ­ ,,bdzie wiekiem wielokulturowym, a wielokulturowo obejmie nie tylko cal planet, ale te poszczególne kraje z osobna. Musi si ona tworzy równie na gruncie pojedynczych spoleczestw, narodów i pastw, czsto zró nicowanych wewntrznie. Stoimy wic wobec potrzeby stworzenia nowej definicji narodu jako wspólnoty wielokulturowej i wieloetnicznej. Chodzi o podstawow zasad demokracji: przyznanie wszystkim obywatelom zamieszkujcym obszar danego pastwa równych praw". 13. A co bdzie ze wiatem po 11 wrzenia? ­ Ryszard Kapuciski poklada nadziej ­ mimo wszystko ­ w Europie (w czym podobny jest do innego doktora honoris causa naszej uczelni Waclava Havla (2.): ,,Sil myli europejskiej byla zawsze zdolno do samokrytyki. W tradycji europejskiej ka dy wielki kryzys wyzwalal glbok refleksj samokrytyczn. Je eli na tak myl nie zdobdzie si ona dzisiaj, wspólczesny kryzys bdzie mial dlugotrwale i fatalne nastpstwa". 14. Musimy zatem na nowo przemyle wiat. Bo proces globalizacji i tworzenia si spoleczestwa planetarnego jest nieodwracalny! ,,Wic albo zaczniemy si nienawidzi, zwalcza, tpi,
28
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
postrzega innego jako wroga naszej kultury czy religii, albo zaczniemy szuka zrozumienia i wzajemnego poznania. Przecie 99 procent konfliktów na wiecie bierze si ze wzajemnej nieznajomoci!" 15. We wszystkich tych rozwa aniach Ryszard Kapuciski nie zapomina o swoim pierwszym zawodowym powolaniu ­ dziennikarskim. Mówil te o nim za ka dym razem do wroclawskich studentów dziennikarstwa, gdy przybywal do naszego polonistycznego instytutu. Uwiadamial im, e dziennikarz musi mie w sobie poczucie misji, a misja to co takiego, czego owoce wychodz poza nas samych. Prawdziwy dziennikarz traktuje swój zawód jako sposób ycia, jako cz to samoci. Owszem, on si uto samia ze swoim zawodem! On ma w sobie judymow pasj, a przede wszystkim, i to Ryszard Kapuciski podkrelal szczególnie, etyczn nadwy k. Tak, etyczn nadwy k. 16. Rozwinlem tu par myli, które syntetycznie wyrazilem w formule umieszczonej na dyplomie doktora honoris causa Uniwersytetu Wroclawskiego: Ryszardowi Kapuciskiemu ­ wielkiemu polskiemu pisarzowi, dziennikarzowi, podró nikowi i reporterowi, mistrzowi slowa, humanicie i filozofowi, za przenikliwe opisywanie wiata i jego zlo onoci, za dawanie wiadectwa powiklanym losom ludzi, za cigle pochylanie si nad ich wielkoci i ndz, za milo do nich, za nauk otwartoci, tolerancji i szacunku do wszystkich kultur, za czujne diagnozowanie i prognozowanie nadziei i niebezpieczestw, jakie niesie cywilizacja, za trosk o etos zawodu dziennikarskiego, za dokonania, które sprawily, e stal si dla ludzi pióra i czytelników na wszystkich kontynentach autorytetem literackim i etycznym.
(Tekst laudacji wygloszony przez prof. Jana Miodka na uroczystoci wrczenia Ryszardowi Kapuciskiemu dyplomu doktora honoris causa Uniwersytetu Wroclawskiego, tekst: Gazeta Wyborcza 16. 11. 2001r.)
1. Józef Tischner (1931­2000) ­ ksidz, profesor, filozof 2. Waclav Havel ­ pisarz, wizie sumienia w CRL; pierwszy prezydent w Czechoslowacji po jesieni ludów; w latach 1993 ­ 2003 prezydent Czech.
29
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 1.
(1 pkt)
Wyjanij, jak funkcj w kompozycji tekstu pelni akapity 1. i 2. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... Zadanie 2. (1 pkt)
Na jakie elementy biografii Ryszarda Kapuciskiego wskazuj tytul tekstu i akapit pierwszy? A. Liczne pasje podró nicze. B. Zamilowania humanistyczne. C. Trudne warunki materialne. D. Pograniczne pochodzenie. Zadanie 3. (2 pkt)
Teksty retoryczne czsto wykorzystuj klasyczny schemat przemówienia: wstp, przedstawienie kwestii (teza), podanie argumentów, odparcie przewidywanych kontrargumentów, zakoczenie. Którego z wymienionych elementów brakuje w tekcie Jana Miodka? Uzasadnij, dlaczego. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 4. (1 pkt)
W akapicie 3. profesor Miodek przekonuje, e Kapuciski posiada ,,dar operowania slowem". Podaj numery akapitów, w których to spostrze enie zostalo rozwinite. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ 1 Jan Miodek ­ jzykoznawca, profesor Uniwersytetu Wroclawskiego, od 1987 r. autor telewizyjnego programu ,,Ojczyzna - polszczyzna". Material pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 5 Jzyk polski ­ grudzie 2005 r.
30
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 5. (1 pkt) Jak charakterystyczn cech ,,budowy i toku mylowego" ksi ek Kapuciskiego zauwa yl Miodek? W czym si ona ujawnia? (akapity 6-8). ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 6. (1 pkt) Jak w kontekcie akapitu 11. nale y rozumie wyra enie: ,,slowa stanialy"? A. Mo na je dowolnie zestawia ze sob. B. Trudno ustali ich znaczenie. C. Przestaly nie konkretne wartoci. D. Mo na ich u ywa bez ogranicze. Zadanie 7. (2 pkt) Ryszarda Kapuciskiego cechuje zdolno mówienia aforystycznego. Zacytuj dwa aforyzmy i wyjanij sens jednego z nich. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... Zadanie 8. (2 pkt) Wyjanij zwizek, jaki zachodzi midzy akapitami 4. i 12. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 9. (1 pkt) Przywolana w akapicie 13. opinia Ryszarda Kapuciskiego jest A. tez i antytez. B. prognoz i rad. C. wnioskiem i przestrog. D. pochwal i wnioskiem.
31
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 10. (1 pkt) Wobec jakiego wyboru stanly wspólczesne spoleczestwa? (akapit 14.) ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 11. (1 pkt) Czym, zdaniem Kapuciskiego, powinien charakteryzowa si zawód dziennikarza? (akapit 15). Podaj trzy cechy. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 12. (1 pkt) Na czym, wedlug Kapuciskiego, polega znaczenie reporta u dla ,,milionów nietknitych przez literatur"? ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 13. (1 pkt) Slowo ,,etyka" najczciej oznacza ogól zasad i norm postpowania. Wyjanij, jakie dodatkowe znaczenie wnosi sformulowanie ,,etyczna nadwy ka". ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 14. (2 pkt) Przytaczajc w akapicie ostatnim formul zapisan na dyplomie honoris causa, Jan Miodek u ywa omiokrotnie przyimka ,,za". Nazwij ten zabieg stylistyczny i okrel, jak funkcj pelni w tekcie. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
32
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 15. (2 pkt) Na podstawie tekstu zredaguj krótk notatk biograficzn o Ryszardzie Kapuciskim. Podaj cztery informacje i dwie opinie. Informacje o pisarzu: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Opinie o pisarzu: ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
33
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
O PATRIOTYZMIE I NACJONALIZMIE
1. Na jednym ze spotka zadano mi niedawno pytanie, czy patriotyzm i nacjonalizm s pojciami przeciwstawnymi. Pytanie warte zastanowienia, bo zarówno patriotyzm, jak i nacjonalizm staly si generatorami olbrzymich zasobów zbiorowej energii i woli dzialania, motywami zachowa i czynnikami wplywajcymi na bieg historii i ksztalt wiata. 2. Patriotyzm jest uczuciem. Nacjonalizm ­ wiatopogldem. Patriotyzm jest uczuciem miloci do wspólnoty duchowej i materialnej wszystkich pokole przeszlych, yjcych i przyszlych,
miloci wspólnoty ludzi osiadlych na tej samej ziemi, u ywajcych wspólnego jzyka, zlczonych wspóln przeszloci, tradycj, obyczajem i kultur. 3. Slowa ,,patriota" i ,,patriotyzm" budz jakie cieplo. Patriotyzm lokujemy na szczycie hierarchii wartoci doczesnych. Oznacza on gotowo do ofiary, wyrzecze, powice, nie wylczajc ofiary z wlasnego ycia, a tak e, co najtrudniejsze, ycia najbli szych ­ rodziców, mal onków, dzieci. Tak bywalo na przyklad w latach okupacji niemieckiej. Czlowiek poszukiwany przez gestapo mógl uciec i schowa si, ale na miejscu pozostawala rodzina i placila albo wizieniem, zamkniciem w Owicimiu lub innym obozie, albo padala ofiar masowych egzekucji. Latwiej bylo nara a na mier siebie ni ycie najbli szych.
4. Temperatura patriotyzmu spada, gdy nie ma zagro enia z zewntrz, i podnosi si, gdy pastwo i naród znajd si w niebezpieczestwie. Na co dzie w warunkach normalnoci dominuje troska o rodzin i samego siebie. Jest to naturalne i ludzkie. Konstytucja amerykaska stanowi, e ka dy obywatel ma prawo do pocigu za osobistym szczciem. Nie pozostaje to w adnej sprzecznoci ze slu b celom spolecznym. Budujc wlasne szczcie, budujemy sil i pomylno swego kraju. 5. Wikszo emigrantów, prze ywajc nostalgi za utraconym ­ czasem na zawsze ­ krajem ojczystym, bardziej odczuwa potrzeb demonstrowania swoich uczu patriotycznych ani eli ludzie, którzy rzadko opuszczaj miejsce stalego zamieszkania. Jako emigrant, który nie mógl nawet marzy, e zakoczy ycie we wlasnym kraju, znam dobrze uczucie nostalgii ­ tsknoty za widokiem naro nej kamienicy, przydro nego krzy a, uliczek i zaktków rodzinnego miasta, a przede wszystkim uczucie otaczajcej zewszd atmosfery swojskoci. Tego poczucia swojskoci, którego nie mo na niczym zastpi i którego zawsze bdzie brakowa na obczynie.
34
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
6. Polonia i emigracja szukaj bezwiednie rodków zastpczych. Usiluj odnale swojsko w polskich kociolach, obrzdkach i pieniach religijnych, a tak e w organizowaniu pochodów i uroczystoci z okazji kolejnych wit narodowych i rocznic. Jednak te pochody id ulicami, na których bije w oczy obco. Nostalgi mo e zaspokoi emigrant, tylko odwiedzajc Polsk. 7. Patriotyzm jest wysok wartoci moraln, bo uczucie przywizania do wlasnego kraju nie idzie w parze z nienawici czy wrogoci do innych. Patriotyzm mieci w sobie szacunek i sympati wobec patriotyzmu innych. W przeciwiestwie do nacjonalizmu patriotyzm nie jest konfliktogenny. Wrcz przeciwnie ­ towarzyszy mu czsto, cho nie zawsze, poczucie solidarnoci z ruchami patriotycznymi innych narodowoci. 8. Podsumowujc, mo na skrótowo powiedzie, e patriotyzm jest cnot, nacjonalizm ­ grzechem. Dla chrzecijan i wyznawców etyki chrzecijaskiej ­ grzechem przeciwko najwa niejszemu ze wszystkich przykaza ­ przykazaniu miloci bliniego. 9. Slowa patria ­ ojczyzna i patriotyzm ­ istnialy ju w wiecie staro ytnym. Pojcie nacjonalizmu weszlo w obieg w czasach Wiosny Ludów, a wic w pierwszej polowie XIX stulecia, i nabralo posmaku pejoratywnego pod wplywem dowiadcze wieku ubieglego. W wietle dowiadcze i spostrze e mego wlasnego, bardzo dlugiego ycia mog powiedzie, e nacjonalizm jest matk nieszcz, które ciga tak e na wlasny naród. Dotyczy to tak e postpowania kolejnych rzdów w okresie midzywojennym wobec mniejszoci narodowych. 10. Odbywalem slu b wojskow na Wolyniu i w czasie wicze nocowalem w ukraiskich chalupach. Ukraicy na Wolyniu, w przeciwiestwie do Ukraiców ze Lwowa, mieli z pocztku bardzo slabe poczucie to samoci etnicznej. Obudzilo si ono, gdy rzd polski zaczl kolonizowa Woly, sprowadzajc polskich osadników i obdarzajc ich ziemi pochodzc z parcelacji majtków ziemskich. Miejscowi, czyli Ukraicy, nie mogli w praktyce korzysta z dobrodziejstwa reformy rolnej. Poczucie krzywdy i niezaspokojony glód ziemi obudzily dziki nacjonalizm, wyrosly z nienawici do polskich rzdów. Kto sieje wiatr, ten zbierze burz ­ glosi ludowe porzekadlo. Nienawi posiana przed wojn przyniosla ponury owoc, jakim byla bestialska rze ludnoci polskiej na Wolyniu. Nic nie usprawiedliwia zbrodni, ale nasuwa si myl, czy mo e dzisiejsza rzeczywisto bylaby inna, gdyby Rzeczpospolita nadala autonomi ziemiom wschodnim zamieszkanym w wikszoci przez Ukraiców i Bialorusinów. Choby tak autonomi, z jakiej korzystala polska ludno Galicji pod zaborem austriackim.
35
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
11. Nacjonalizm jest ideologi, która w oczach jego wyznawców uwalnia ich d enia od hamulców natury etycznej. Wlasny naród stoi ponad wszelkimi innymi wartociami. Jest celem nadrzdnym, któremu nale y podporzdkowa wszystko inne, a wic wlasne d enia, ambicje i plany, interesy osobiste, partykularne i klasowe. Okrelenie interesu narodowego jako celu nadrzdnego uwalnia od norm etycznych i moralnych w d eniu do niego. Korzenie takiej orientacji tkwi w pojmowaniu postpu jako nieustannej walki gatunków. Zwyci a w niej silniejszy, niszczc slabszego. D c do prymatu wlasnych interesów kosztem innych, nacjonalizm stal si ródlem konfliktów prowadzcych do wojen i tragedii ludzkich, jak dzialo si wielokrotnie w czasach mego pokolenia. Wystarczy przypomnie losy nacjonalizmu w najbardziej zdeprawowanej postaci, jak byl hitleryzm w Niemczech i faszyzm Mussoliniego, a z przykladów ostatnich ­ tragiczny koniec nacjonalizmu serbskiego i losy Miloszevicia. 12. W Polsce przedwojennej nacjonalizm szedl w parze z antysemityzmem. Polskie uprzedzenia wobec mniejszoci ydowskiej nigdy nie przybraly jednak zbrodniczej postaci masowej i ydów. Stawianie Polaków na równi z ydów jest
systematycznie zaplanowanej eksterminacji
hitlerowskimi Niemcami, a zwlaszcza oskar enie o udzial w zagladzie
oszczerstwem, przed którym musimy si solidarnie broni. [...] Polski antysemityzm znajdowal swoje ujcie nie w zabijaniu, ale w pogardzie. Przykladem bylo ,,getto lawkowe" narzucone studentom ydom, których zmuszano do zajmowania osobnych miejsc. 13. O tym, jak straszne szkody mo e wyrzdzi nacjonalizm swemu narodowi, przekonalem si, kiedy jako emisariusz znalazlem si w Londynie. Zadaniem rzdu polskiego i takich ludzi jak ja byla obrona polskiego imienia i dobrego wizerunku naszej Ojczyzny w oczach Zachodu. W XIX wieku Polska ukazywala si wiatu jako naród szlachetny i odwa ny, który bohatersko walczy o niepodleglo pod haslem: ,,Za Wolno Wasz i Nasz", a wic o odzyskanie i zachowanie wolnoci nie tylko dla siebie, ale i dla innych narodów, które o ni walcz. Ten wielki atut, jakim byly sympatia i poparcie dla polskich aspiracji, zostal zniszczony jeszcze w okresie midzywojennym przez oskar enie o dyskryminacj mniejszoci narodowych i antysemityzm. Wrogowie, a mielimy ich niemalo, usilowali przypi nam etykietk najbardziej antysemickiego narodu w Europie. Oczywicie byla to nieprawda. Antysemityzm objawil si nie tylko w Polsce, ale i w Niemczech, i w Europie rodkowowschodniej, a przede wszystkim w
36
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Rosji. I nie byl w Polsce zjawiskiem powszechnym. Znaczna cz inteligencji zwalczala objawy antysemityzmu. 14. Mówic o szkodach, jakie w przeszloci wyrzdzil dobremu imieniu Polski antysemityzm, idcy w parze ze skrajnym nacjonalizmem, nale y uzna, e jego przeciwstawieniem byl patriotyzm ­ bezprzykladna gotowo do najwikszych ofiar i powice, jak Polacy okazali w cigu dwóch stuleci walki o odzyskanie i zachowanie wolnoci. Nie ma na wiecie innego narodu, który d ylby do celu z takim uporem i odwag. Moc polskiego patriotyzmu sprawila, e Polska wlasnymi silami, wbrew wszelkim ludzkim przewidywaniom i wbrew okrutnym realiom, odzyskala wolno. 15. Moc polskiego patriotyzmu sprawila, e ja, emigrant polityczny, mog dzi zabiera glos na lamach wolnej prasy i na falach wolnego polskiego radia.
(Jan Nowak-Jezioraski, O patriotyzmie i nacjonalizmie, Gazeta Wyborcza, 10-11 XI 2003) Artykul za Gociem Niedzielnym, nr 43/2003
37
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 1.
(1 pkt)
Zdanie z 1. akapitu: Na jednym ze spotka zadano mi niedawno pytanie, czy patriotyzm i nacjonalizm s pojciami przeciwstawnymi zawiera A. argument. B. kontrargument. C. tez, któr potwierdza autor w artykule. D. hipotez, któr rozwa a autor w artykule. Zadanie 2. (1 pkt)
W podanym zdaniu: [...] patriotyzm, jak i nacjonalizm staly si generatorami olbrzymich zasobów zbiorowej energii i woli dzialania... podkrelony zwrot zastp bliskoznacznym, tak by nie zmieni znaczenia zdania. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 3. (1 pkt)
Z akapitów 2. i 8. wypisz po dwie nazwy u yte przez autora dla okrelenia istoty patriotyzmu i nacjonalizmu. a) patriotyzm .................................................... ............................................................ b) nacjonalizm .................................................... ............................................................ Zadanie 4. (1 pkt)
Czego ­ zdaniem autora ­ najbardziej brakuje emigrantom na obczynie? ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 5. (1 pkt)
Podaj dwa sformulowane przez autora uzasadnienia tezy, e nacjonalizm to grzech przeciwko przykazaniu miloci bliniego (akapit 11.). ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ...............................................................................................................................................................
38
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 6.
(1 pkt)
Podaj numer akapitu, w którym autor przedstawia rodowód tytulowych poj. akapit numer ........................................................ Zadanie 7. (2 pkt)
Wymie pi przykladów nacjonalizmu, do których w toku argumentacyjnym odwoluje si Jan Nowak-Jezioraski. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 8. (2 pkt)
Jakie dwie funkcje w artykule spelniaj przyklady zawierajce odwolania do yciorysu autora. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 9. (1 pkt)
Zacytuj fragment zdania, wyra ajcy glówn myl akapitu 9. ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... Zadanie 10. (1 pkt)
W akapicie 10. ­ w stosunku do akapitu 9. ­ autor A. podal przyklad. B. podjl now myl. C. wprowadzil kontrargument. D. powtórzyl myl wyra on wczeniej. Zadanie 11. (2 pkt)
Wypisz cztery przyklady szkód, jakie wyrzdzil Polsce nacjonalizm (akapity:10.,12.,13.). ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
39
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 12.
(1 pkt)
Jak funkcj w tekcie pelni cudzyslów w wyra eniu ,,getto lawkowe"? A. Akcentuje ironi. B. Wyodrbnia cytat. C. Wyodrbnia nazw wlasn. D. Oddaje przenone znaczenie. Zadanie 13. (2 pkt)
Jakie funkcje pelni akapity 8. i 15. w stosunku do wszystkich akapitów poprzedzajcych je? a) akapit 8. ................................................................................................................................. b) akapit 15. ............................................................................................................................... Zadanie 14. (1 pkt)
Jak na pytanie przywolane w akapicie 1. odpowiada Jan Nowak-Jezioraski? ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 15. (2 pkt)
Uló notatk biograficzn (w dowolnej formie) o Janie Nowaku-Jezioraskim, zawierajc cztery informacje podane w tekcie. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
40
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Przyklad wicze analizy fragmentu tekstu. Przygotowanie do zaj dotyczcych ,,Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej Jak uratowa polsko? Na podstawie fragmentu Nad Niemnem, charakteryzujc Benedykta Korczyskiego, wska , w czym E. Orzeszkowa widziala ratunek dla Polaków gnbionych przez zaborców. Przyklad analizy fragmentu z opracowanymi wspólnie przez uczniów( pod kierunkiem prowadzcego) propozycjami komentarza zachowa bohaterów. Tego typu wiczenia przygotowuj do pisania wypracowa maturalnych i ucz, jak powiza tre danego fragmentu z poleceniem. Wstp Informacje wprowadzajce Sytuacja Polaków, sytuacja bohaterów powieci(przedstawienie postaci, okrelenie okolicznoci spotkania) Rozwinicie Zachowanie i slowa Witolda; reakcja Benedykta itp. Mówi o skargach na ojca Nie myli o pienidzach Zaznacza, e nie posdzal ojca o kradzie Zarzuca ojcu brak zainteresowania losem jego biednych ssiadów Mówi o swoich wczeniejszych spostrze eniach Zaznacza, e s inni o takim samym podejciu do ycia Mówi o ideach patriotycznych, pozytywistycznych
41
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Ocena
Wra liwy na krzywd, poczucie sprawiedliwoci Nie jest karierowiczem Ufa ojcu, kocha go
Wra liwo na krzywd
Uwa ny, altruistyczny, wra liwy, prze ywa cudz krzywd
Przedstawiciel pokolenia pozytywistów
Idealista, wierny swoim zasadom
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Prosi o przebaczenie za swoje zarzuty, gotów jest popelni samobójstwo Benedykt zauwa a jego: Caluje ojca Wyra a wdziczno za wychowanie
Kocha ojca, czuje, e krzywdzi go swoimi zarzutami
Zapal, oddanie idealom, gotowo do powice Kocha, jest szczery Jest blisko ludzi, zna warto pracy, nie jest pust lalk jak Zygmunt
Jest szczliwy, bo zrozumial Szczero, otwarto ojca, przekonal go do swoich racji Podejmuj plany wspólnej pracy, uzyskuje od ojca darowanie wyroku na Bohatyrowiczach Wnioski Witold Wychowany przez kontakt z ludmi i przez prac, wyksztalcony, jest nadziej dla Polski, bo dziki swojej szczeroci, zapalowi i pracowitoci ocali polsk ziemie i pomo e innym biednym, zacofanym Ocalenie Polski Wzajemne wspieranie Polaków; wzajemny szacunek; praca, która uszlachetnia i daje wymierne korzyci Konsekwentny
42
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa IV ESEJ
Wiadomoci: Sformulowanie definicji eseju jako gatunku literackiego nie jest mo liwe, poniewa jest on cigle jeszcze gatunkiem "niegotowym", który nie wyczerpal swoich
genealogicznych i rozwojowych mo liwoci. Jedna z definicji brzmi: esej to wypowied dyskursywna, na powszechnie zrozumialy temat, przewa nie nie osigajca objtoci ksi ki, zmetaforyzowana, atrakcyjna literacko. Inne opracowania podkrelaj w eseju podmiotowy punkt widzenia, subiektywizm autora i lczenie ró nych gatunków, fikcji ze skrupulatnoci w przedstawianiu faktów, wielostylowo i refleksyjno zamiast logiki wywodu. Termin esej zapo yczono od M. Montaigne'a. Jego dzielo "Próby"(Essais), wydane w 1580 roku, mo e by wzorcem gatunku. W pimiennictwie polskim esej rozwija si dopiero od XX w. Do mistrzów gatunku nale : J. Stempowski, Cz. Milosz, S. Vincenz, G. Herling-Grudziski, Z. Herbert. Uwaga: esej wymaga od czytelnika kompetencji lekturowej i pewnej erudycji, dobry esej nie tylko proponuje gotow interpretacj, ale tak e stawia pytania, na które ka dy czytelnik musi sam szuka odpowiedzi. Umiejtnoci: wiczenia sprawdzajce rozumienie eseju na ró nych poziomach jego struktury jako wprowadzenie do pisania wlasnego tekstu stylistycznego w tej formie gatunkowej.
Tekst: Czeslaw Milosz ,,Olimpijskie zabawy"
Bogowie staro ytnej Grecji byli kapryni. Losy ludzkie od nich zale aly, trudno jednak ludziom przychodzilo zgadywanie, czym mo na bogów zjedna, czym rozgniewa. Póniej ci mieszkacy niebios, niekiedy przechadzajcy si po ziemi, znikali, razem z nimfami górskich ródel, driadami starych drzew i syrenami mórz. Niezbyt prawdopodobny byl ich powrót po wielu stuleciach wygnania. A przecie powrót nastpil, przynajmniej je eli sdzi po ukazaniu si ksi ki wybitnego kosmologa, Sebastiana Kuo.
43
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zwa ywszy, osiemnastym
e autorytet Stwórcy wszechwiata zostal powa nie nadwtlony ju
w
wieku, kiedy przyznano mu laskawie tytul Wielkiego Zegarmistrza, który raz
nakrcil maszyneri, ale nie wdaje si w jej funkcjonowanie; zwa ywszy, e straszliwe cierpienia ludzi, w wiekach nastpnych, spowodowane przez wojny i ludobójstwo, czynily interwencj Opatrznoci jeszcze mniej prawdopodobn; zwa ywszy wreszcie, e umysl wiczony na naukach cislych lczyl pojcie prawdy z empirycznym dowodem ­ kosmologowie szukajcy wyjanienia, jak powstal wszechwiat, starannie wystrzegaj si pomyslów nasuwajcych podejrzenie, e
zaczerpnite zostaly w religii. Niektórzy z nich jednak, podziwiajc matematyczn precyzj praw rzdzcych materi zaraz po Wielkim Bum, nie s calkowicie pewni, czy nie nale y przyj istnienia pot nych inteligencji dzialajcych w sposób dla nas niezrozumialy, zapewne dla swojej zabawy. Jeden z nich, profesor Sebastian Kuo, wyrazil nawet przypuszczenie, e nasz wszechwiat mo e by ich eksperymentem opartym na mechanice kwantowej, czy nawet symulacj. Ksi ka Sebastiana Kuo, jak sam autor przyznaje, na pograniczu science fiction, zajmuje si jednak w pierwszym rzdzie naszym yciem ziemskim i bada wysoce enigmatyczn w nim rol przypadku oraz zbiegu okolicznoci. Wydaje si nam, e dziala tutaj jaka logika i e jeszcze chwila, a zdolamy j uchwyci, ale zaraz nam si ona wymyka i znów jestemy skazani na niewiedz, eby wkrótce prób wytlumaczenia ponowi tym samym skutkiem. Czy nie mo na sobie wyobrazizapytuje Kuo- dwóch dru yn o inteligencji nam niedostpnej, które rozgrywaj midzy sob mecz albo parti szachów, poslugujc si nami, niby symbolami na komputerze? Std zawiklania naszych losów, spotkania, które trudno uzna za przypadkowe, nieszczcia spadajce na nas, kiedy najmniej ich oczekiwalimy, sukcesy o jakby ironicznym znaczeniu. Std te te przeblyski logiki w naszych osobistych dziejach, tak, e niekiedy sklonni jestemy wierzy w Fatum, i zaraz
zaprzeczenie wielkiej prawidlowoci, kiedy najwidoczniej inna rka wlcza si do gry. To, co sobie opowiadali Grecy o naradach bogów, o ich milostkach i nienawiciach, od których zale przygody miertelnych, bylo mdre, bo dowodzilo, e mieli intuicyjne wyczucie niewspólmiernoci pomidzy nasz wol i jak wy sz, obojtn na nasze proby i skargi, rachub. Driady ­ mityczne greckie boginki lasów Kosmolog ­ badacz zajmujcy si budow wszechwiata Empiryczny ­ oparty na dowiadczeniu, praktyczny Wielkie Bum ­ artobliwe okrelenie teorii kosmologicznej, wedlug której ewolucja rozpoczla sie od
44
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
wszechwiata
wybuchu
ok.10-20
miliardów
lat
temu
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadania: 1. 2. Wyjanij znaczenie doslowne i metaforyczne tytulu. Jaki jest zwizek midzy yciem bogów na Olimpie i pogldami wspólczesnego kosmologa? 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Podaj trzy teorie dotyczce powstania wiata. Do jakich pogldów nawizuje metafora Stwórcy ­ Wielkiego Zegarmistrza? Jak Sebastian Kuo tlumaczy ,,zawiklanie naszych losów"? W jakiej formie przytacza Milosz slowa kosmologa? Odszukaj w tekcie zdanie paralelne i okrel jego funkcj. Jakiej peryfrazy u yl Cz. Milosz zastpujc wyraz "ludzie"? Dlaczego? Nazwij trzy elementy decydujce o erudycyjnoci wypowiedzi.
10. Cech eseju mo e by wielostylowo. Czy tekst Milosza jest jednorodny stylistycznie? Odpowied uzasadnij. 11. Który zaimek wystpuje w tekcie wielokrotnie? Jak okrelilby jego funkcj? 12. Jak rozumiesz zdanie: ,,po wielu stuleciach wygnania nastpil powrót bogów"?
JAK PISA ESEJ INTERPRETUJCY UTWÓR POETYCKI?
Wiadomoci: Poni sza propozycja badania tekstu poetyckiego obejmuje kolejne etapy analizy i interpretacji, ale zachca te do poszerzania ka dego etapu o wlasne pytania , refleksje i
przemylenia. Najwa niejsza jest umiejtno twórczej recepcji dziela, odczytania jego glównego przeslania. Analiza rodków artystycznych ma nam pomóc w odkryciu centralnego motywu wiersza, wydobycia glównej idei, przeslania. Proces badawczy powinien by uporzdkowany, a poszczególne etapy maj tworzy jedn funkcjonaln calo. Praca z tekstem poetyckim mo e przebiega wedlug nastpujcego schematu: 1. Przeczytajmy wiersz starajc si okreli panujcy w nim nastrój, uchwyci tematyk. Mo na podkreli wers, na który zwrócilimy szczególn uwag by znale wlasn cie k interpretacyjn. 2. Zwrómy uwag na tytul lub jego brak (niekiedy niedopowiedzenie, przemilczenie jest wa nym skladnikiem sensu utworu). Tytul bywa jednym z najwa niejszych
45
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
skladników identyfikujcych wiersz. Zastanówmy si czy jest on pytaniem, zaproszeniem do rozmowy, czy powraca jako refren, czy jest stwierdzeniem lub wskazuje na gatunek poetycki, np. hymn, elegia. 3. Popatrzmy na imi i nazwisko twórcy. Jeli wiemy kim jest poeta mo emy okreli czasy w jakich yl, czy byl awangardzist, klasykiem. Mo emy te dostrzec
konteksty biograficzne (np. wojna byla wydarzeniem, które odcisnlo si na twórczoci calego pokolenia Kolumbów). Szczególnie pomocna mo e okaza si te data powstania dziela. 4. Okrelmy temat i form utworu. Odpowiedzmy na pytania o czym jest wiersz, jaki jest jego glówny motyw, wykryjmy jego dominant kompozycyjn i glbsze przeslanie. Mo na wykorzysta wiele schematów, bowiem wiersz bywa: · · · · · · · · · · · · · · · poetyckim manifestem dramatycznym apelem skierowanym do odbiorców holdem poety (zlo onym innemu poecie, Bogu, sztuce, ojczynie) wzruszajcym listem poetyckim rozrachunkiem poety poetyckim testamentem wyrazem rozpaczy, zachwytu, miloci filozoficzn refleksj poruszajcym wyznaniem wiary zbiorem filozoficznych poucze, rad szokujcym konceptem poetyckim, oryginalnym pomyslem wyznaniem czlowieka krótk scenk obyczajow opisem pikna krajobrazu opowiadaniem o...
Zazwyczaj ju po wstpnej lekturze zorientujemy si, czy utwór nale y do liryki milosnej, refleksyjnej, patriotycznej czy religijnej. Warto te okreli dominant kompozycyjn (sprawdzi czy struktura utworu zorganizowana jest wedlug jakiego formalnego chwytu) oraz dominant stylistyczn (lac. dominans- panujcy,
46
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
sprawdzi, jaki jest centralny element stylu utworu np. kontrast, nagromadzenie metafor, neologizmów, instrumentacja gloskowa). 5. Wyodrbnijmy elementy wiata przedstawionego: · Kto jest osob mówic w wierszu? (podmiot liryczny ­ ,,ja liryczne" czy podmiot zbiorowy) · Kto jest adresatem utworu? · Z jakim rodzajem liryki mamy do czynienia? · Wyodrbnijmy wyrazy, zwroty o szczególnym znaczeniu, budzce skojarzenia ­ które z nich s niezwykle trafne lub ponadczasowe? · Sprawdmy, co si w wierszu dzieje, czy mamy do czynienia ze statycznym opisem, wydarzeniem, dynamiczn akcj? · Czy obraz w wierszu jest realistyczny, czy fantastyczny (znajdmy elementy deformujce rzeczywisto, ironiczne, groteskowe) ? 6. Przeanalizujmy kolejne obrazy poetyckie, motywy, konteksty. W tym momencie zaczyna si nasza podró do wntrza poezji, bowiem musimy si przyjrze ka demu wersowi i pozwoli na skojarzenia, wyjanienia, interpretacje. Z drobnych elementów ­ obrazów budujemy calo i odslaniamy wizj wiata,
tlumaczymy sens caloci. Mo emy wybra jedn z cie ek interpretacji: · Odczytujemy sensy poszczególnych strof, z których ka da ukazuje jeden obraz lub motyw i budzi konkretne skojarzenia. · Stawiamy na pocztku pracy hipotez interpretacyjn, któr nasze badanie ma udowodni i potwierdzi. Wyszukujemy wic ,,argumenty" z utworu, oceniamy je i podajemy wlasne rozwizania, odwolania, przemylenia. · Mo emy zrezygnowa z analizy poszczególnych wersów ,,po kolei" na rzecz filozoficznych rozwa a, odwola do szerokiego kontekstu literackiej tradycji (umieszczamy wiersz w kontekcie innych tekstów, z którymi koresponduje poprzez tematy, motywy lit.-poezja to skarbnica zbiorowej pamici). · Rozwa amy ka dy motyw wiersza w kontekcie sytuacji egzystencjalnej wspólczesnego czlowieka (stawiamy pytanie o uniwersalno ponadczasowo wiersza).
47
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
i
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
W tej czci pracy warto snu refleksje i dedukowa, wnioskowa, szuka odniesie do innych utworów. Podsumowujc ­ analiza obrazów w wierszu to odczytanie ich sensów plus odwolania, czyli wlasne refleksje, skojarzenia, przemylenia prowadzce do interpretacji. 7. Zbadajmy warstw wersyfikacyjn wiersza i ocemy wplyw rodków stylistycznych (tropów poetyckich) na mo liwoci interpretacji utworu. Niektóre wiersze wspólczesne s pozbawione tradycyjnych rodków stylistycznych, zbli aj si do jzyka prozy w innych jest sporo tropów poetyckich. Poeci celowo nadaj swym utworom taki, a nie inny ksztalt, dlatego musisz dysponowa wiedz w zakresie poetyki ­ analizujc obrazy w wierszu mo emy jednoczenie opisywa wersyfikacj, eksponowa najciekawsze zabiegi poetyckie i ocenia rodki stylistyczne. Czsto wlanie dziki analizie tropów poetyckich mo emy okreli obraz wiata, prezentowany przez autora. Zastanów si zatem jakie rodki stylistyczne oraz fonetyczne zastosowal poeta i w jakim celu (zbadaj warstw leksykaln, skladniow, slowotwórcz i fonetyczn). 8. Dokonajmy podsumowania i oceny wiersza. Utwór poetycki budzi wzruszenia, przywoluje jakie refleksje, kreuje obraz wiata. Nie ka dy jest wielbicielem poezji, niektórym mlodym adeptom sztuki eseistycznej zachwyty nad wierszami wydaj si przesadne. Jeli jednak dokonujemy analizy i interpretacji wiersza, odkrywamy jego przeslanie czy ide, nie nale y ocenia utworu negatywnie, gdy mo e to jedynie wiadczy o arogancji lub braku
poetyckiej wra liwoci. Mo emy wyrazi odmienno naszych gustów czy pogldów, jednak ka d ocen nale y uzasadni. Je eli poddalimy utwór krytyce, docemy te jego walory i omówmy krótko w zakoczeniu pracy.
48
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
ANALIZA TEMATÓW Wiadomoci: Niezrozumienie tytulu wypracowania mo e w rezultacie znacznie obni y ocen lub nawet zdyskwalifikowa cal prac. Jeli zatem chcemy pisa na dany temat, musimy go dokladnie przeanalizowa, aby mie pewno, e jestemy go w stanie zrealizowa. Tytuly wypracowa zawieraj niezbdne do ich zrozumienia elementy: 1. Temat pracy mówicy, o czym ma by wypracowanie zawiera slowa-polecenia, których czsto trzeba si domyli z kontekstu np.: dokonaj, wyka , wyprowad, skomentuj, porównaj, oce, zestaw, poszukaj, obal, skrytykuj, ustosunkuj si do, zanalizuj, zauwa , wyjanij, przemyl, zilustruj, udowodnij, rozwi, przedstaw. 2. Okrelenia ucilajce, zaw ajce obszar rozwa a. 3. Material literacki (okrelony, domylny lub do wyboru ). 4. Punkt widzenia, gdy temat wymaga zajcia w danej kwestii z góry okrelonego stanowiska. Etapy analizy tematu: 1. Okrelenie glównego tematu. 2. Odnalezienie dodatkowych wskazówek. 3. Sprawdzenie, czy jest wymagany jaki punkt widzenia i czy zgadza si on z pogldami piszcego. 4. Wyznaczenie zakresu materialu literackiego. Zdecydowanie o formie wypowiedzi pisemnej (rozprawka, esej, interpretacja, sprawozdanie - recenzja). 5. Okrelenie zada czstkowych, które nale y zrealizowa w trakcie pisania (plan roboczy) np. dla tematu "Wielkie dziela literatury wiatowej nie s na ogól optymistyczne(...)ale nie odbieraj nadziei. Skomentuj to twierdzenie odwolujc si do wybranych utworów: · · · · · Wybranie tezy np. wielkie dziela literatury nie s optymistyczne Funkcje nadziei Pesymizm wynikajcy z dziel literackich-przyczyny Co podtrzymuje nadziej w utworach literackich? Zakoczenie-wnioski
49
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadania: 1. Które z informacji zapisanych w skróconym konspekcie nadaj si do wykorzystania w pracy na temat: Mie albo by-czy dylemat tylko wspólczesny? Rozwi te myl odwolujc si do wybranych utworów literackich. Wstp a) Materializm wychodzi z zalo enia, e wiat istnieje obiektywnie, niezale nie od wiadomoci; w rozumieniu potocznym materialist jest czlowiek oceniajcy wszystko z punktu widzenia wlasnych korzyci. ................................................ b) Idealizm zaklada, e duch, wiadomo s wa niejsze, pierwotne w stosunku do materii; potocznie mianem idealisty okrela si czlowieka kierujcego si wznioslymi zasadami, ideami, zdolnego do powice, marzyciela.
........................................................................................................................ c) Psychoanaliza zapocztkowana przez Zygmunta Freuda uzasadnia wybory dokonywane przez czlowieka z punktu widzenia pierwotnych instynktów. ................................................................................................ Rozwinicie a) Teoria Freuda: id, ego i superego (,,Granica", ,,Wariat i zakonnica"). ................................................................................................... b) Materializm ­ racja ,,mie" (,,Skpiec", ,,Moralno pani Dulskiej",
,,Mieszkacy"). .................................................................................................... c) Idealizm ­ racja ,,by" (,,Legenda o w. Aleksym", "Hamlet", ,,Ludzie bezdomni", ,,D uma") ................................................................... d) Wspólczesna reklama ( hasla reklamowe przyczyniaj si do zwikszenia popytu). ..................................................................................... e) Satyra w walce o dusz i cialo konsumenta ( wymiewanie konsumpcjonizmu) ............................................................................................... Zakoczenie a) Wlasne refleksje i obserwacje o tym, co zwyci a we wspólczesnym wieciekoncepcja ,,mie" czy ,,by". ........................................................... b) Jak poradzi sobie z pragnieniem posiadania- kilka sposobów. ...................
50
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
2.
Dopisz do ka dego tematu bdce w domyle slowo ­ polecenie ( mo e by ich kilka). a) Niepokoje czlowieka koca wieku i próby ich przezwyci enia w literaturze mlodopolskiej i wspólczesnej. ............................................................. b) Poetyckie rozwa ania o narodzie w wierszach Cz. Milosza "Naród" i Z. Herberta ,,Rozwa ania o problemie narodu". .......................................... c) Literackie wizje szczcia uksztaltowane w ró nych epokach, a Twoja wizja arkadii XXI wieku. ................................................................................................ d) ,,Bierno wobec zla jest równoznaczna z jego aprobat". Obecno myli A. Einsteina w literaturze XX wieku i Twoim yciu. ................................................ e) Jak tworz si zbrodniarze? Literatura ródlem informacji o wplywie ró nych czynników na degeneracj jednostki. ................................................................... f) Czlowiek- tulacz- wdrowiec w wierszach C.K. Norwida ,,Pielgrzym" i E. Stachury ,,Przebylem noc wlanie...". .................................................................. g) Dezintegracja osobowoci w wiecie form i stereotypów ( np. utwory F. Kafki, B. Schulza, W. Gombrowicza, T. Ró ewicza ). ................................................... h) Sen nad Polsk i sen o Polsce w literaturze romantycznej, ,,Weselu" i ,,Przedwioniu". .................................................................................................... i) Romantyzm- zjawisko wiecznie ywe. ................................................................ j) Które propozycje literatury europejskiej uznajesz za najbardziej wartociowe? ...............................................................................................................................
3.
Okrel jaki rodzaj pracy pisemnej sugeruj tematy z wiczenia nr 2. a) ...................................................... b) ...................................................... c) ...................................................... d) ...................................................... e) ...................................................... f) ............................................................. g) ............................................................. h) ............................................................. i) ............................................................. j) .............................................................
4.
Zapisz wlasnymi slowami, jakiego punktu widzenia wymagaj podane tematy. a) Dziela literackie, które pomagaj czlowiekowi wchodzcemu w dorosle ycie ustalaj jego kodeks moralny .......................................................... .................................................................................................................................
51
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
b) Ojczyzna ponad wszystko. Uzasadnij, e niektóre utwory literatury polskiej mog by lekcj patriotyzmu dla mlodego czytelnika u progu nowego tysiclecia .................................................................................. ............................................................................................................................... c) ,,Nikt nie mo e by szczliwy, kto dba tylko o siebie". Rozwa myl Seneki, przygldajc si wybranym bohaterom literackim. ................................. .............................................................................................................................. d) Ewolucja postaw patriotycznych w historii naszego narodu na podstawie poznanych utworów odrodzenia, owiecenia i romantyzmu. .............................. .............................................................................................................................. e) Ciekawy i intrygujcy wiat symboli literackich w wybranych dzielach pisarzy XIX i XX wieku. ................................................................................................ .............................................................................................................................. f) ,,Czyta si w coraz glbszych glbiach tak, e czytanie ka dego arcydziela jest nieskoczone". Slowa Norwida wykorzystaj w pracy powiconej utworowi, który wedlug Ciebie zasluguje na miano arcydziela. ......................................... .............................................................................................................................. g) Czy wró ysz literaturze, czyli sztuce slowa, odzyskanie jej uprzywilejowanego miejsca wród innych sztuk? Podziel si swoimi przemyleniami na ten temat. .............................................................................................................................. h) Literatura wieków minionych czy utwory powstale w naszym stuleciu? Uzasadnij, które teksty czytasz chtniej, signij do kilku wybranych. .............. .............................................................................................................................. i) Nie klamstwo, lecz prawda zabija nadziej. Rozwa to stwierdzenie na
przykladzie wybranych utworów literackich. ...................................................... .............................................................................................................................. 5. Skró do minimum tematy wypracowa z powy szego wiczenia tak, aby zawieraly tylko zasadnicz myl pracy, zaczynajc od podanego slowa. a) Przedstaw ............................................................................................................ b) Uzasadnij ............................................................................................................. c) Rozwa ................................................................................................................
52
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
d) Przeled .............................................................................................................. e) Zaprezentuj .......................................................................................................... f) Slowa ................................................................................................................... g) Odpowiedz ........................................................................................................... h) Zdecyduj .............................................................................................................. i) Udowodnij ........................................................................................................... 6. Wykonaj wiczenie podobne do poprzedniego, tym razem zaczynajc samodzielnie. a) ,,Jaka jest przeciw wlóczni zlego twoja tarcza?(...)". Moje podró e po krainie literatury w poszukiwaniu systemu wartoci. ..................................................... ............................................................................................................................. b) ,,Ksztaltem miloci pikno jest..."pisal C.K. Norwid. A jak widzieli j i opisywali inni? ............................................................................ ............................................................................................................................... c) Dwuglos w obronie bezcennych wartoci: ,,Giordano Bruno" L. Staffa i ,,Campo di Fiori" Cz. Milosza. ........................................................................................ ............................................................................................................................. d) Zmierzamy do wspólnej Europy. Co kultura polska (np. film, literatura) mo e zaproponowa mieszkacom Starego Kontynentu? ........................................... .............................................................................................................................. e) Tsknota za szczciem rodzinnym ­ odwieczny motyw literacki funkcjonujcy do dzisiaj. Podaj przyklady. ................................................................................ .............................................................................................................................. f) ,,Jarmark cudów" W. Szymborskiej jako artystyczna wizja postrzegania wiata. ............................................................................................................................... g) ,,Przyszlo ocala, co jej potrzebne". Rozwa ania o stalej obecnoci antyku i Biblii w literaturze i sztuce wspólczesnej. ............................................................ ................................................................................................................................ h) Uroda ycia i dramat egzystencji w prozie XX-lecia midzywojennego. ........... ................................................................................................................................
53
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
TESTY I PYTANIA SPRAWDZAJCE
54
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
55
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
56
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
57
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
58
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
59
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
60
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
61
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
62
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
63
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
64
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
65
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
66
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa II Test nr 1 ­ sprawdzajcy poziom wiedzy polonistycznej uczniów na pocztku roku szkolnego przed przystpieniem do realizacji projektu.
67
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
68
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
69
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
70
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
71
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
72
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
73
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
74
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klucz punktowania I czci testu Czytanie ze zrozumieniem tekstu literackiego
Numer zadania Prawidlowa odpowied A ­ prawda B ­ prawda C ­ falsz D ­ falsz B Np.: filozofia ycia, postawa wobec ycia lub Wyklad o tym, jak nale y y./ Jak osign stan wewntrznej harmonii. Okrelenie podmiotu Argument Np. lirycznego czlowiek dowiadczony, wypowiada si na temat sytuacji yciowych znajcy ycie oraz ró nych postaw wobec ycia filozof odwoluje si do ró nych pogldów filozoficznych udziela rad innym, uczy, jak y Maksymalna liczba punktów
1
1
2 3 4
1
1
5 6 7 8
nauczyciel dzielcy si swoj wiedz yciow Np. ka dy czlowiek (który chce by szczliwy) Motyw Fortuny (bogini losu) a) epikurejska (lub stoicka) b) stoicka; Np. - szuka przyjemnoci (cieszy si yciem) - y chwil, nie martwi si przyszloci (Kto tak mdry, e zgadnie, /Co na jutro przypadnie?) - nie docieka niedostpnych czlowiekowi tajemnic (Bóg mieje si z nieba, /Kiedy si czlowiek troszcze wicej, nili trzeba) - nie próbowa rozumowo docieka praw rzdzcych wiatem (A kto by chcial rozumem wszystkiego dochodzi, /I zginie, a nie bdzie umial w to ugodzi) - pogodzi si z nieuchronnoci mierci (Chwal szczcie stateczne: /Nie chce li te by wieczne) - pogodzi si z losem (czlowiek siedzi w prawie Fortuny) -by rozsdnym, rozwa nym (szafuj gotowym bacznie) - spokojnie znosi wszelkie odmiany losu, (szczcie i nieszczcie), nie ulega emocjom - d y do cnoty (ladu moralnego) - d y do harmonii - poprzestawa na malym (zachowywa we wszystkim umiar), - nie zabiega o dobra materialne
1 punkt za okrelenie podmiotu lirycznego; 1 punkt za uzasadnienie (wystarczy jedna cecha) 1 1 2 3 3 punkty za podanie 5 zasad 2 punkty za podanie 4 zasad 1 punkt za podanie 3 zasad
75
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
9
Np. Metafora przedstawia postaw czlowieka, który nie dba o dobra materialne (ceni inne wartoci ni dobra materialne) i dlatego mo e spokojnie i szczliwie prze y ycie. lub Metafora przedstawia postaw stoick.
1 punkt przydzielamy, gdy ucze odczytuje metafor na poziomie znacze symbolicznych, nie za doslownych. 2 punkty za 3 argumenty 1 punkt za 2 argumenty
10
Np. - pie wyra a osobiste dowiadczenia i myli twórcy (ma charakter humanistyczny) - propaguje filozofi staro ytn (stoicyzm, epikureizm) - wzorem staro ytnych propaguje cnot (d enie do ladu moralnego) - propaguje rado ycia (zachca do zabawy) -jest wyrazem poszukiwania ladu, harmonii C Np. podmiot liryczny wystpuje w 1 osobie gramatycznej (przedstawia swoje refleksje / charakteryzuje swoj postaw yciow).
11
1 1
12
B
1
Klucz punktowania II czci testu Pisanie tekstu wlasnego
Numer Kryterium oceny kryterium Komentarz Maksymalna liczba punktów 1
1
Sformulowanie tezy/ hipotezy
Udzielenie odpowiedzi na postawione w temacie pytanie Okrelenie wyró ników tej postawy Np.: - szuka przyjemnoci (cieszy si yciem) - y chwil, nie martwi si przyszloci ( aden czlowiek jej nie zna) -by epikurejczykiem - nie docieka niedostpnych czlowiekowi tajemnic (Bóg mieje si z nieba, /Kiedy si czlowiek troszcze wicej, nili trzeba) - nie próbowa rozumowo docieka praw rzdzcych wiatem (A kto by chcial rozumem wszystkiego dochodzi, /I zginie, a nie bdzie umial w to ugodzi) - pogodzi si z nieuchronnoci mierci (Chwal szczcie stateczne: /Nie chce li te by wieczne) - pogodzi si z losem (czlowiek siedzi w prawie Fortuny) -by rozsdnym, rozwa nym (szafuj gotowym bacznie) - spokojnie znosi wszelkie odmiany losu (szczcie i nieszczcie), nie ulega emocjom -by stoikiem - d y do cnoty (ladu moralnego) - d y do harmonii - poprzestawa na malym (zachowywa we wszystkim umiar) - nie zabiega o dobra materialne
2
Charakterystyka postawy wobec ycia zaprezentowanej w utworze
5
76
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
3 4
Przedstawienie argumentów Sformulowanie wniosku Kompozycja
5
6
Styl
Sformulowanie argumentów uzasadniajcych przyjte stanowisko Podsumowanie rozwa a, sformulowanie kocowego wniosku (wniosków) Zachowanie proporcji midzy czciami zadania Zachowanie spójnoci w obrbie zda, akapitów, calego wywodu Zaklócona spójno w obrbie zda, akapitów, calego wywodu Styl poprawny (dopuszczalne usterki), zgodny z zastosowan form wypowiedzi Styl komunikatywny Poprawna skladnia (dopuszczalne usterki) Poprawna W wikszoci poprawna skladnia, skladnia bldy nie zaklócaj komunikatywnoci wypowiedzi Poprawne slownictwo Poprawna frazeologia Poprawna fleksja Poprawna skladnia (dopuszczalne usterki)
2 1 1 2 1 1 1 2 2 3
2
2
1
7
Jzyk
8
Ortografia i interpunkcja
Poprawna ortografia (nieliczne bldy II stopnia) Poprawna interpunkcja (nieliczne usterki)
1 1 1 1 1 1
6
2
77
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Test nr 2 ­ diagnozujcy wiedz uczniów z epoki romantyzmu, przeprowadzony po realizacji I semestru projektu. SPRAWDZIAN - wersja A 1. Który z cytatów z Ody do mlodoci wiadczy o romantycznych cechach tego dziela: A. Niech nad martwym wzlec wiatem w rajsk dziedzin uludy B. Zestrzelmy myli w jedno ognisko C. W szczciu wszystkiego s wszystkich cele D. Jednoci silni, rozumni szalem 2. le mnie w zlych ludzi tlumie, Placz a oni szydz, Mówi, nikt nie rozumie, Widz, oni nie widz! Cytat wyra a antynomi: A. Milo - nienawi B. Jednostka - zbiorowo C. Mowa ­ milczenie D. Profetyzm - realizm 3. Motyw zemsty jest obecny w utworach: A. Lilie, Dziady cz.II B. Dziady cz.III, Romantyczno C. Pan Tadeusz, Pielgrzym D. Polaly si lzy, wite 4. Podaj 4 cechy dramatu romantycznego: ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... 5. Wymie 2 utwory, w których wystpuje posta Pustelnika. ......................................................................................................................... 6. Który element krajobrazu nie jest charakterystyczny dla pejza u romantycznego? A. Morze B. Pustynia
78
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
C. Rozstaje D. Góry 7. Depc was, wszyscy poeci, wszyscy mdrce i proroki Cytowane slowa wyra aj: A. Poczucie indywidualizmu B. Samotno C. Pasj tworzenia D. Wewntrzne rozdarcie 8. Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu, Widzisz wiat w proszku, w ka dej gwiazd iskierce. Slowa te wyra aj opini: A. Klasyka o romantyku B. Pustelnika o podró niku C. Mdrca o olnierzu D. Romantyka o klasyku 9. Motyw metamorfozy nie wystpuje w utworze: A. wite B. Pan Tadeusz C. Dziady cz. IV D. Dziady cz.III 10. Która z cech charakteryzuje poezj romantyczn? A. D y do idealu harmonii i prostoty B. Wyra a afirmacj wiata C. Ukazuje wiat skrajnie emocjonalnie i subiektywnie D. Pelni funkcj dydaktyczn 11. Wymie 3 duchy i 3 cechy pelni czlowieczestwa w wietle dramatu Dziady cz.II: .................................................................................................... .................................................................................................... 12. Psychomachia oznacza: A. Zdolno do widzenia wiata nadprzyrodzonego B. Mo liwo kontaktowania si ze wiatem umarlych
79
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
C. Przekonanie, ze natura posiada czujc dusz D. Walka dobra ze zlem o dusz czlowieka 13. Motyw podró y-wdrówki wystpuje w utworze: A. Dziady cz.III B. wite C. Romantyczno D. Oda do mlodoci 14. Jak cech osobowoci romantycznej wyra a cytowany fragment? Ja bym mój naród jak pie yw stworzyl, I wiksze nili Ty zrobilbym dziwo, Zanucilbym pie szczliw. A. Nieszczliw milo B. Obawy wladcy zagro onego wojn pastwa C. Niespelnione Marzenia artysty operowego D. Poetycki kreacjonizm 15. Cechy ballady romantycznej: A. Forma wyznania, elementy komizmu i grozy, fantastyka, B. Realizm, narracja pamitnikarska., nastrój tajemniczoci, C. Retoryczno, niezwyklo wydarze, synkretyzm rodzajowy D. Elementy epicko-liryczne, fabularno, nawizanie do wierze ludowych 16. Krzy ma dlugie, na cal Europ ramiona, Z trzech wyschlych ludów, jak z trzech twardych drzew ukuty Ju wlek, ju mój Naród na tronie pokuty. Slowa te wyra aj ide: A. Historyzm B. Mesjanizm C. Prometeizm D. Mistycyzm 17. Wymie 3 mity wystpujce w Panu Tadeuszu i wyjanij krótko ich znaczenie: ........................................................................................................................ ......................................................................................................................... ........................................................................................................................ ........................................................................................................................
80
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
18. Motyw ludowego przekonania, e nie ma winy bez kary nie wystpuje w utworze: A. Lilie B. wite C. Romantyczno D. Dziady cz. II 19. Mit miloci romantycznej najlepiej wyra aj slowa: A. Klamca, kto Ciebie nazwal mdroci, Ty jeste tylko miloci B. Dale mi najkrótsze ycie i najmocniejsze uczucie C. Slowicze wdziki w m czyzny glosie, a w sercu lisie zamiary D. Tak znalimy nawzajem czucia wspólnej duszy, Co jedno pomylilo, ju drugie odgadlo Kto je wypowiada? ­ Podaj posta i tytul utworu. 20. O jakich dwóch postaciach mowa w poni szym fragmencie? Udawal, e mu nawet nie przyszlo do glowy, eby ja mógl si stara o zwizek takowy. A bylem mu potrzebnym, mialem zachowanie U szlachty, i lubili mnie wszyscy ziemianie.
81
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
SPRAWDZIAN - wersja B 1. Który z cytatów z Ody do mlodoci wiadczy o klasycystycznych cechach tego dziela: A. Sam sobie sterem, eglarzem, okrtem B. Dalej brylo z posad wiata, nowymi pchniemy Ci tory C. Bez serc, bez ducha D. Razem, mlodzi przyjaciele 2. Motyw ludowego przekonania, e nie ma winy bez kary wystpuje w utworze: A. Oda do mlodoci B. Romantyczno C. Dziady cz. III D. Burza 3. Czucie i wiara silniej mówi do mnie ni mdrca szkielko i oko Cytat wyra a antynomi: A. Dobro - zlo B. Irracjonalizm - empiryzm C. Jednostka - zbiorowo D. Rzeczywisto - marzenie 4. Podaj 4 cechy bohatera romantycznego
....................................................................................................................... ....................................................................................................................... ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ 5. Wymie 2 utwory, w których wystpuje posta Ksidza:
........................................................................................................................ 6. Który element krajobrazu nie jest charakterystyczny dla pejza u romantycznego? A. Jezioro B. Morze C. Bagno D. Step
82
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
7.
Samotno, có po ludziach, czym piewak dla ludzi? Cytowane slowa wyra aj: A. Niezale no B. Poczucie misji C. Wyobcowanie D. Rezygnacj
8.
Dziewczyna duby smalone bredzi, a gmin rozumowi bluni Slowa te wyra aj opini: A. Realisty o romantykach B. Romantyka o ludowych wierzeniach C. Mdrca o urzdnikach D. Nauczyciela o uczniach
9.
Która z cech charakteryzuje poezj romantyczn? A. Zachowuj czysto rodzajow i gatunkow B. Wiernie opisuje rzeczywisto C. Pelni funkcj tyrtejsk D. Objawia ,,prawdy ywe"
10. Duchy nie wystpuj w utworze: A. wite B. Romantyczno C. Dziady cz.II D. Dziady cz.IV 11. Wymie 3 symbole, które wystpuj w Dziadach cz.III i wyjanij krótko ich znaczenie ......................................................................................................................... ........................................................................................................................ ........................................................................................................................ 12. Synkretyzm oznacza: A. Dbalo o elegancj, upodobanie do strojów B. Lczenie w calo ró nych, nawet wykluczajcych si elementów, form, stylów C. Przekonanie, e wszystko co dzieje si na wiecie, nale y do Boskiego planu zbawienia D. Zastpienie wyrazu lub pojcia innym wyra eniem pozostajcym z nim w jakim zwizku
83
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
13. Motyw poety wystpuje w utworach: A. wite, Stepy Akermaskie B. Burza, Oda do mlodoci C. Romantyczno, Dziady cz.II D. Pan Tadeusz, Ajudah 14. Nazywam si Milijon, bo za miliony kocham i cierpi katusze. Slowa te wyra aj ide: A. Mesjanizmu B. Profetyzmu C. Mistycyzmu D. Prometeizmu 15. Cechy ballady romantycznej: A. Forma wyznania, nastrój grozy, ludowo, B. Nastrój tajemniczoci, motywy ludowe, charakter epicko-liryczny C. Fantastyka, opisy natury, brak fabuly D. Groteska, nastrój tajemniczoci, retoryczno 16. Nastrój nocy i tajemniczoci nie wystpuje w utworze: A. Romantyczno B. Lilie C. Dziady cz. IV D. wite 17. O jakich trzech godzinach opowiada Gustaw w Dziadach cz. IV i jakie jest ich przeslanie ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... 18. Mit miloci romantycznej najlepiej wyra aj slowa: A. Miej serce i patrzaj w serce B. Jzyk klamie glosowi, a glos mylom klamie C. Szczliwy, kto sily postrada Albo modli si umie, lub ma si z kim egna D. Te same w mylach skladnie i w czuciach plomienie Kto je wypowiada? ­ Podaj posta i tytul utworu.
84
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
19. O jakich dwóch postaciach mowa w poni szym fragmencie? Bo gdy zagonem pelznl ku owej pasterce, Palilo mu si w glowie, skakalo w nim serce; Tyle wdzików w tajemnej nimfie upatrywal. W tyle j cudów ubral, tyle odgadywal! Wszystko znalazl inaczej... 20. Jak cech osobowoci romantycznej wyra a cytowany fragment? Boga natury godne takie pienie, pie to wielka, pie tworzenie. Taka pie jest sila, dzielno. Taka pie jest niemiertelno! A. Poetycki kreacjonizm B. Potg oddzialywania artysty operowego C. Indywidualizm samotnego bojownika o wolno D. Zachwyt duchownego nad stworzenie
85
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa III
Test nr 1: Zadania zawarte w tecie Artykul Leszek Kolakowski O mlodoci 1. Kult mlodoci jest nadzwyczajnie rozpowszechniony i wolno zapyta: dlaczego? 2. Najoczywistsze odpowiedzi nie s calkiem przekonujce. Pewnie, e ­ statystycznie rzecz biorc ­ ludzie mlodsi s zdrowsi, fizycznie sprawniejsi i nie cierpi ró nych dolegliwoci czstych w starszym wieku i zgarbiona. 3. Mlodzi ludzie, z drugiej strony, latwiej i czciej s ofiarami wypadków samochodowych i innych; oni te glównie na wojnach gin. Mlodzi ludzie s tak e nieuchronnie glupsi, przy czym nie chodzi o zasób informacyjny ani nawet o inteligencj ­ trafiaj si przecie geniusze wród mlodzie y ­ ale o to, e na ogól w mlodoci nie jestemy zdolni rozwa a w ka dej sprawie jej ,,drugiej strony", dostrzega dwuznacznoci wszystkich ludzkich sytuacji, widzie racji przeciwnych tym, za którymi si opowiadamy. 4. Zdolno taka, jeli w ogóle przychodzi, przychodzi z wiekiem (nieraz nie przychodzi nigdy) i cho jest objawem mdrzenia, oslabia nasz zdolno do dzialania i inicjatywy. Hamuje nasz stanowczo, ukazuje nam ograniczon sil naszych racji, latwo rodzi niepewno. 5. Ludzie mlodzi s dlatego wiedzeni przez jakby instynktown, jakby bezwiedn zdolno do zanurzania si bez namyslu w ró ne przedsiwzicia ryzykowne, wchodz w koleiny niewypróbowane albo bez widocznych uj, nie przejmuj si niejasnociami swoich zaanga owa. Jako s glówn sil przewrotów, wybuchów spolecznych, rewolucji, przy czym w sprawach zarówno dobrych, jak i zlych, bo chocia czsto szlachetne porywy nimi kieruj, to z drugiej strony ­ bywaj ofiarami niedorzecznych i niebezpiecznych ideologii, iluzji i ruchów. 6. Rewolucje s na ogól dzielem mlodych, a rewolucje bywaj rozmaite. [...] Z drugiej strony, nie byloby dobrze, gdyby wiat skladal si z ludzi powy ej 30, a tym bardziej 40 lat, wtedy bowiem grozilaby nam stagnacja, niezdolno do ryzyka, brak ochoty do powicania si w imi niepewnych zamiarów. Glupota mlodzie y bywa zaczynem dobrych przemian. [...]
86
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
e kobieta na ogól woli by ladna i atrakcyjna ani eli pomarszczona i
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
7. Có wic w kocu jest mlodoci zalet albo co jest w niej pocigajce oprócz tych oczywistych fizycznych przewag, które dostarczaj ró nych przyjemnoci i którymi ka dy zapewne chcialby si cieszy? Nie jest to chyba wspomniana zdolno do calkowitego i bezmylnego oddania si na slu b jakiej sprawy, dobrej czy zlej. Taka zdolno dostarcza wprawdzie korzystnych dowiadcze, kiedy jest w dzialaniu, ale chyba nie jest nostalgicznie wspominana lub po dana wtedy, kiedy ju minla i kiedy mlodo przeszla. 8. Nie, tym, co naprawd i najbardziej w mlodoci jest atrakcyjne, jest rzeczywisto niezakoczenia albo poczucie otwartoci ycia. Kiedy ukoczylimy, na przyklad, szkol redni i rozmylamy o tym, co dalej, wydawa si nam mo e, e wszystko jest mo liwe. Wyobra am sobie, e mog zosta lekarzem albo budowniczym mostów, szpiegiem albo pisarzem,
przemyslowcem albo mo e alfonsem, biskupem albo mo e zawodowym morderc, aktorem albo politykiem. 9. Nie znaczy to, bym mial naprawd uzdolnienia do tych wszystkich zatrudnie albo bym powinien wierzy, e je mam. Chodzi tylko o samo poczucie, e nic nie jest jeszcze przesdzone czy wyznaczone przez los, e drogi s otwarte i wszystko jest mo liwe. 10. Im dlu ej yjemy, tym bardziej nasze mo liwoci wyboru si zaw aj, tym bardziej jestemy w koleinach, z których trudno wyj, chyba e w wyniku nieoczekiwanych i losem zrzdzonych katastrof. L. Kolakowski, O mlodoci (cyt. za Barwy epok. KiL, cz.2, s.255,256) Zadanie 1 (1 p.) W zwizku z nadzwyczajnym rozpowszechnieniem kultu mlodoci Leszek Kolakowski pyta o: A. przyczyn, B. skutek, C. miejsce, D. czas trwania tego zjawiska. Zadanie 2 (1 p.) W akapicie 2 autor twierdzi, e w stosunku do osób starszych: A. wszyscy mlodzi ludzie s zdrowsi i fizycznie sprawniejsi, B. niektórzy mlodzi ludzie s zdrowsi i fizycznie sprawniejsi, C. w wikszoci przypadków mlodzi ludzie s zdrowsi i fizycznie sprawniejsi,
87
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Odpowiedz na podstawie akapitu 1.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
D. nie istnieje adna zasada, lecz wszystko zale y od indywidualnego przypadku. Zadanie 3 (1 p.) Pod jakim wzgldem ludzie mlodzi w sposób oczywisty góruj nad osobami starszymi? A. psychicznym, B. fizycznym, C. intelektualnym, D. finansowym. Odpowiedz na podstawie akapitu 2. Zadanie 4 (1 p.) W akapitach 2 i 3 autor dwukrotnie zastrzega, e jego twierdzenie jest ,,na ogól" prawdziwe. Oznacza to, e: A. nie przygotowal si wystarczajco dobrze do wykladu, B. wie, e bywaj wyjtki od reguly, C. popadl w manier wtrcania tych slów i nie mo e nad ni zapanowa, D. nie lubi wdawa si w szczególy. Zadanie 5 (3 p.) Biorc pod uwag akapit 2 i 3 wymie trzy zalety i trzy wady mlodoci. A) Zalety: ................................................................................................................................. B) Wady: .................................................................................................................................. Zadanie 6 (2 p.) Jak Kolakowski uzasadnia swój pogld, Odpowiedz na podstawie akapitu 3. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... Zadanie 7 (1 p.) Które z poni szych twierdze najlepiej oddaje relacj, jaka zachodzi midzy akapitem 3 i 4? A. akapit 4 stanowi zaprzeczenie myli zawartej w akapicie 3, B. akapit 4 rozwija myl zawart w akapicie 3, C. midzy akapitem 3 i 4 nie ma zwizku logicznego, D. akapit 4 stanowi now myl w stosunku do akapitu 3.
88
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
e ludzie mlodzi s zwykle glupsi od starszych?
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 8 (1 p.) Jakie s negatywne skutki tzw. mdrzenia? Odpowiedz na podstawie akapitu 4. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 9 (1 p.) Jak rol odgrywaj mlodzi ludzie podczas przemian spolecznych? Dobr czy zl? Odpowiedz na podstawie akapitu 5. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 10 (2 p.) Jak rozumiesz sens zdania: ,,Glupota mlodzie y bywa zaczynem dobrych przemian"? Odpowiedz na podstawie akapitu 5 i 6. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 11 (1 p.) Akapit 7 rozpoczl autor pytaniem, na które odpowiada w dalszej czci wywodu. Zacytuj odpowied na to pytanie. ....................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ Zadanie 12 (1 p.) Co oznacza u yte w akapicie 8 wyra enie: ,,poczucie otwartoci ycia"? Odpowiedz jednym
zdaniem. ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................ Zadanie 13 (1 p.) Jaki przyklad, podany w akapicie 8, ilustruje, e bycie mlodym jest naprawd atrakcyjne? ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 14 (2 p.) Czy zdaniem autora ka dy mlody czlowiek jest wszechstronnie uzdolniony, dlatego mo e wybra dowolny zawód? Odpowiedz na podstawie akapitu 9. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
89
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 15 (1 p.) Czym ró ni si mo liwoci osób mlodych i starszych, jeli chodzi o dokonywanie wyborów yciowych? Odpowiedz na podstawie akapitu 9 i 10. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadania od 1 do 15 maksimum 20 punktów
Wypracowanie Analizujc podany fragment Kordiana Juliusza Slowackiego oraz odwolujc si do treci calej lektury, wyjanij, do czego d yl tytulowy bohater i dlaczego poniósl klsk. Juliusz Slowacki Kordian, scena IV, akt III (fragment) PREZES (z zapalem) Wstrzyma ich na Boga! Niech myl mlodych, ciemnicy nie przestpi proga, Niech spisek z czarn twarz na wiat nie wychodzi, Bo tam na wiecie bialym blyszczy Boga sloce! Zwolalem tu szalonych, bo wiatr grobów chlodzi, Bo mog wezwa prochy królów za obroce. Jam niegdy z piersi moich lal poety pienia, Dzi bym je chtnie wydarl z kart wiekowej slawy, I spalilbym je w ogniu, gdyby z ich plomienia Myl wydoby gloniejsz nad mlodziecze wrzawy, Myl lamic sztylety. KSIDZ le poczle sobie, Oni tu miecze jasne wyostrz na grobie. PREZES Na grobie królów naszych? O habo! o wstydzie! Ostrzy miecz królobójczy? sztylety? [..]
90
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
PODCHOR Y Byl to niegdy dowódca u wolnych Szwajcarów. ród walki, w obie dlonie zgarnl wrogów dzidy, I wbil we wlasne serce i drog rozgrodzil. PIERWSZY Z LUDU Toby si dzi ów rycerz dobrze z nami zgodzil! PREZES Cicho! módlcie si raczej! miejsce nie do gwarów, Zeszlimy si w grobowce sklada sd na carów, Patrzcie wic w serca wasze! patrzcie w serca wasze! Aby je wiecznej ludów nie przeda ohydzie. Niech nas Bóg wiecem prawdy gwiadzistej opasze, Niech aniol cichy zejdzie poród nas.. SZYLDWACH Kto idzie? GLOS Winkelried. [..] PREZES Ludzie, stoj przed wami z osiwial glow I powiadam: czekajcie! Moje oczy stare Widzialy wielkich m ów, i mówi wam wicie, ecie wy niepodobni do nich! Jeli wiar Boga chowacie w sercu? na Boga zaklcie Wzywam was, ludzie: stójcie! i sztylety wasze Zamiecie na wicone w kociolach palasze, A kiedy uderzymy w zmartwychwstania dzwony, Tak e odglosem królów zachwiej si trony Jak drzewa podrbane. [..] PODCHOR Y [..] Idmy tam.. i wypalmy ogniami na murze
91
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Wyrok zemsty, zniszczenia, wyrok Baltazara. Carowi nie dopita z rk wypadnie czara, Blkitnym blaskiem mieczów napisane slowa, Wytlumaczy mier mdrsza ni glos Danijela. A potem kraj nasz wolny! potem jasno dniowa! Polska si granicami ku morzom rozstrzela, I po burzliwej nocy oddycha i yje. yje! czy temu slowu zajrzelicie w dusz? Nie wiem.. w tym jednym slowie jakie serce bije, Rozbieram je na dwiki, na litery krusz, I w ka dym dwiku slysz glos caly ogromny! Dzie naszej zemsty bdzie wielki ­ wiekopomny! A dzie pierwszy wolnoci, gdy rado roznieci, Ludzie wesela krzykiem o niebo uderz, A potem dlug ciemno niewoli przemierz, Sid.. i z wielkim lkaniem zaplacz jak dzieci, I slycha bdzie placz ogromny zmartwychwstania. (Slycha szmer zapalu.)
92
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klucze odpowiedzi Do artykulu Odpowiedzi i punktacja zada 1 - 1 5
Zadanie Odpowied Maksymalna liczba punktów Punkty czstkowe
1. 2. 3. 4. 5.
A C B B A) Zalety mlodoci np.: zdrowie, fizyczna
1 1 1 1 3 1 p. za co najmniej trzy dowolne cechy, 2 p.za co najmniej dwie zalety i co najmniej dwie wady, 3 p. za peln odpowied (trzy zalety i trzy wady)
sprawno, uroda, atrakcyjno cielesna. B) Wady mlodoci np.: czstsze uleganie
wypadkom drogowym, skladanie ycia w ofierze podczas wojen, nieumiejtno dostrzegania racji przeciwnych.
6.
Np.: Ludzie mlodzi zwykle nie s zdolni rozwa a problemu z kilku punktów widzenia. Np.: Ludzie mlodzi przewa nie nie dostrzegaj dwuznacznoci problemu, drugiego dna itp. Np.: Ludzie mlodzi czsto maj problemy z dostrzeganiem przeciwnych racji, innego punktu widzenia ni wlasny.
2
0 lub 2 p.
7. 8.
B Np.: Negatywnym skutkiem nabywania mdroci jest
93
1 1
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
oslabienie inicjatywy. Np.: Pod wplywem wikszej mdroci tracimy ochot do walki o wlasne racje. Np.: Wiksza mdro sklania nas do tego, aby wtpi w sluszno wlasnych pogldów. 9. Np.: Zarówno dobr, jak i zl. Np.: To zale y, raz dobr, innym razem zl. 1 Punkt przyznajemy za wskazanie obydwu cech dobrej i zlej. 10. Np.: Mlodzi ludzie z powodu ograniczonej wiedzy nie boj si ryzykowa, dlatego zmieniaj wiat na lepsze. Np.: Z powodu ograniczonej wiedzy i braku dowiadczenia mlodzi ludzie s sklonni anga owa si w ró ne sprawy, dziki czemu przyczyniaj si do zmiany wiata na lepsze. Np.: Nadmierna wiedza i du e dowiadczenie sklaniaj ludzi do biernoci, mlodzi, bdc glupszymi od starszych, nie boj si uczestniczy w ró nego rodzaju przemianach. 11. ,,Tym, co naprawd i najbardziej w mlodoci jest atrakcyjne, jest rzeczywisto niezakoczenia albo poczucie otwartoci ycia". 12. Np.: ,,Poczucie otwartoci ycia" oznacza, e mlodzi ludzie maj wra enie, jakby caly wiat byl przed nimi otwarty. Np.: ,,Poczucie otwartoci ycia" oznacza, e mlodzi ludzie maj wra enie, jakby mogli zrealizowa w swoim yciu ka de zamierzenie. Np.: ,,Poczucie otwartoci ycia" oznacza, e mlodzi
94
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
2
1 p. przyznajemy za odpowied niepeln
1
1
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
wierz, i w yciu mog by tym, kim chc. 13. Np.: Autor odwoluje si do przykladu wyboru zawodu na zakoczenie szkoly redniej. Mlody czlowiek ma wtedy poczucie, e mo e zosta kim chce, i to jest niezwykle atrakcyjne. 14. Np.: Autorowi nie chodzi o autentyczne zdolnoci, ale o poczucie, o przekonanie, e mo na wybra dowoln drog yciow. 15. Np.: Mlodzi ludzie nie czuj ogranicze w wyborze drogi yciowej. W przeciwiestwie do nich starsi ludzie wiedz, e maj mniejsze mo liwoci wyboru. Zadania 1-15 razem punktów 0-20 Do Wypracowania 1. Okrelenie sytuacji np.: - scena przedstawia zebranie spiskowców w podziemiach katedry w. Jana w Warszawie, - tematem rozmów jest planowane zabójstwo cara, - bohaterowie nie zgadzaj si ze sob, nastpuje starcie dwóch przeciwników Prezesa i Podchor ego. 2. Powizanie fragmentu z akcj calego utworu np.: - Podchor y to Kordian, który wrócil do kraju, aby zrealizowa wa ne zadanie patriotyczne. - Dostrze enie zwizku midzy monologiem Kordiana na Mont Blanc (koniec aktu II: ,,Polska Winkelriedem narodów") a haslem spiskowców ,,Winkelried". 3. Rozpoznanie bohaterów np.: - Podchor y to czlowiek mlody, kieruje si sercem, jest pelen zapalu do walki, w zabójstwie cara dostrzega jedyn szans na oswobodzenie Polski. - Prezes to czlowiek stary, jest przeciwnikiem zabójstwa cara, brakuje mu odwagi, kieruje si zasadami rozumu. 4. Cele przywiecajce Podchor emu (Kordianowi) np.:
95
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
1
2
0 lub 2
1
0-3 p.
0-2 p.
0-2 p.
0-6 p.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
- jest gotów powici ycie dla ojczyzny podobnie jak uczynil to ,,niegdy dowódca wolnych Szwajcarów", - zachca spiskowców do walki (,,idmy tam", ,,wypalmy ogniami na murze"), - pragnie zemci si na carze za zniewolenie Polski (,,wyrok zemsty, zniszczenia..., carowi nie dopita z rk wypadnie czara"), - traktuje walk przeciwko carowi jak misj od Boga (nawizanie do biblijnej Ksigi Daniela: ,,wyrok Baltazara", ,,glos Daniela"), - jest pelen zapalu do walki, - chce porwa swym zapalem spiskowców, - poddaje si emocjom, bezwzgldnie dajc mierci cara, - pragnie swym czynem wyzwoli ojczyzn, - glboko wierzy, e dziki walce spiskowców Polska bdzie wolna. 5. Postawa Prezesa - przeciwnika Kordiana np.: - uwa a, e spisek przeciwko carowi jest sprzeczny z wol Boga (,,Niech spisek z czarn twarz na wiat nie wychodzi,/ Bo tam na wiecie bialym blyszczy Boga sloce!"), - lekcewa y plany spiskowców (,,mlodziecze wrzawy"), - podejmowanie decyzji o morderstwie cara w grobowcu królów Polski uznaje za hab (,,Na grobie królów naszych? O habo! o wstydzie!/ Ostrzy miecz królobójczy? sztylety?"), - nawoluje spiskowców do modlitwy (,,Cicho! módlcie si raczej!"), - zniechca spiskowców do walki, powolujc si na swój autorytet i bogate dowiadczenie (,,czekajcie! Moje oczy stare/ Widzialy wielkich m ów"), - negatywnie ocenia mo liwoci spiskowców (,,i mówi wam wicie,/ ecie wy niepodobni do nich!"), - pragnie odwlec moment walki o niepodleglo kraju (,,A kiedy uderzymy w zmartwychwstania dzwony,/ Tak e odglosem królów zachwiej si trony"). 6. Przyczyny pora ki Kordiana (informacje oparte na znajomoci lektury) np.: - spiskowcy glosuj przeciwko pomyslowi Kordiana, - Kordian nie respektuje postanowie powzitych podczas zebrania, 0-6 p. 0-6 p.
96
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
- bohater ma poczucie wlasnej wyjtkowoci (indywidualizm romantyczny), - Kordian gardzi spiskowcami za to, e posluchali glosu rozsdku (zostali przekonani przez Prezesa), a nie serca, - bohater decyduje si podj samotn walk, - walk z zaborc rozumie jako powicenie ycia jednostki, - pragnc sprawdzi swoj sil, przegrywa z wlasnymi uczuciami (scena V: rozmowa Kordiana z Imaginacj i Strachem przed komnat cara), - wiara w zwycistwo samotnej walki z carem wydaje si by wyrazem naiwnoci bohatera. 7. Podsumowanie: A. Pelne, np.: Slowacki krytycznie ocenil romantyczny indywidualizm (przekonanie, e wybitna jednostka mo e wplywa na losy narodu). Postawa Kordiana jest wprawdzie wyrazem miloci do ojczyzny, ale równoczenie dowodem naiwnoci bohatera, e mo na osign tak wysokie cele w wyniku samotnej walki. Kordian przegrywa mimo gotowoci do najwikszych powice, poniewa nie zyskuje poparcia spolecznego dla swoich planów. B. Czciowe, np.: Kordian dla dobra kraju gotów jest powici wlasne ycie. Milo do ojczyzny popycha go do zaplanowania zabójstwa cara. Niestety, brak poparcia ze strony spiskowców i wlasna niemoc powoduj, e bohater przegrywa. C. Próba, np.: Kordian d y do zabicia cara, ale mu si to nie udaje z powodu wlasnej slaboci. Caly test w oparciu o publikacj WSiP 0-4 p. 4 p. 2 p. 1 p.
97
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Test nr 2:
Zadania zawarte w tecie Artykul Ewa Szymczak Od wita do wita AKAPIT 1. Kalendarz oficjalnych wit z calego wiata ma tylko par pustych kartek, a pod wikszoci dat notuje po kilka okazji fetowanych w ró nych krajach. Oprócz dni urzdowo wolnych od pracy obchodzimy lokalne rocznice, cieszymy si darami natury, urzdzamy uroczystoci rodzinne, festiwale artystyczne, parady. witowa mo na wlaciwie wszystko: nowy rok, mlode wino, nowe mieszkanie. Statystycznie w ka dej sekundzie na wiecie prawie dwiecie osób ma urodziny Potrzeba zabawy i wyzwolenia od codziennoci jest powszechna na calym globie i równie stara, jak sama ludzko. AKAPIT 2. wita wyzwalaj od ogranicze, pozwalaj odda si marnotrawstwu jedzenia, picia i sil, i pienidzy. Jak przez wentyl bezpieczestwa ulatnia si agresja - tak wyjania sens witowania francuski psycholog Roger Callois. Podobne zdanie mial Zygmunt Freud: ,,To dozwolone nadu ycie, uroczyste pogwalcenie zakazu". Zakazy gwalcone s od dawna z nieslabncym zapalem. Grecy czcili Bachusa - w czasie nocnych misteriów bachantki tacem, muzyk i winem wprowadzaly si w ekstaz, w amoku oddawaly si napotkanym m czyznom. redniowieczne karnawaly tak e polegaly glównie na folgowaniu zachciankom. Wenecjanie, oszolomieni winem i tacem, zakladali maski i w przebraniu robili, co tylko przyszlo im do glowy. Wspólczesna fiesta w Rio lub berliska Love Parade nie odbiegaj daleko od tego wzorca zachowa. Wiele wit przybiera szalon posta: na greckich wyspach w dzie Przemienienia Paskiego tocz si bójki na jajka, mk i atrament, hinduskie Holi pozwala namiewa si z dostojników i oblewa wszystkich kolorow farb. Po co ten harmider? Szalestwo lamice wszelkie normy jednoczenie pokazuje ich znaczenie: by doceni prawa, trzeba przez chwil odczu ich brak. AKAPIT 3. Wikszo wit nie jest a tak wariacka i mczca, ale mimo wszystko wymaga przygotowa, wysilku i pienidzy. Dobrze to znamy - przepelnione lodówki, gorczkowe porzdki w calym domu, poszukiwanie prezentu, ubieranie choinki lub malowanie pisanek... Wszystko po to, by tych kilka dni bylo innych ni wszystkie.
98
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Nasze zachowanie w trakcie wit bywa nieracjonalne: czasem trzeba zalo y co najmniej jeden nowy element stroju (w wigili ydowskiego Nowego Roku) albo przygotowa specjalny ubiór na t jedyn okazj (lub), rozda mas prezentów (handlowcy przed gwiazdk a zacieraj rce), puci w niebo grube pienidze w postaci sztucznych ogni... Podwiadomie czujemy, e do wita potrzeba specjalnych pokarmów i wypowiadania magicznych formul - np. ycze albo uroczystego ,,tak" podczas zalubin. Nawet w czasie urodzin czy mlodzie owej imprezy tworzy si wyjtkowa atmosfera i obowizuj specjalne zasady. Przewa nie uznajemy, e warto troch zmczy si przygotowaniami, bo bez rytualów nie byloby nastroju, dziki któremu wita w ogóle mog istnie. AKAPIT 4. ródlem pierwszego wita byla rado z pelnego brzucha. Nasi prehistoryczni przodkowie zauwa yli, e wraz z porami roku pojawiaj si okresy obfitoci lub glodu. Wierzyli, e dostatek jedzenia zale y od witych sil natury, chcieli wic zyska ich przychylno: pod koniec lata dzikowali za plony, na wiosn blogoslawili nowy rok i odrodzenie przyrody. Uroczystoci po dniach ,,chudych" mialy przywolywa dni ,,tluste". Czsto obchodzono je w kluczowych momentach roku: w dniach wiosennego lub jesiennego przesilenia - np. w Mezopotamii witowano wtedy powrót deszczów. Wspólczenie te witujemy zakoczenie cyklu
wegetacyjnego. Pod koniec lata we wloskich, greckich i wgierskich miastach urzdza si wita winobrania, a z pocztkiem jesieni w Niemczech mo na przylczy si do wita piwa Oktoberfest (w 2001 roku odbdzie si po raz 168!). Latem i jesieni w ró nych czciach Europy wituje si zbiory, np. oliwek, arbuzów, papryki... Nie wierzymy ju w duchy i bo ków, ale wci lubimy si bawi. AKAPIT 5. Najwa niejszymi dniami wolnymi od pracy s zwykle wita pastwowe, upamitniajce wa ne wydarzenia historyczne: wybuch rewolucji (francuskiej, padziernikowej), podpisanie konstytucji (3 maja w Polsce) albo uzyskanie niepodlegloci (4 lipca w USA). Hiszpanie obchodz imieniny króla, a Holendrzy - urodziny królowej. wit pastwowych nie brakuje w adnym kraju, bo od staro ytnoci politycy wiedz, e lud pragnie dwóch rzeczy: chleba i igrzysk. Oprócz wit ogólnopastwowych, okazj do festynów s wita lokalne i kocielne. We Wloszech i Hiszpanii wi si one z dniami patronów miast. Najpierw w kociele odbywa si uroczysta msza, po której wyrusza procesja obnoszca figur patrona po okolicy. Wieczorem przychodzi czas na tace, jedzenie i fajerwerki. Ten prosty schemat ma tyle wersji, ile jest miast i ich patronów - np. 5 maja we wloskim Gubbio mo na zobaczy m czyzn pdzcych do kociola San Ubaldo z 8-metrowy99
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
mi palmami w objciach. Niezale nie od charakteru, lokalne, pastwowe i religijne fety slu temu samemu celowi: maj integrowa spoleczno i podtrzymywa tradycje. Z powodu tradycji wituje si tylko dla samej formy uroczystoci (np. niewierzcy te ubieraj choink). W kulturach, które nie znaj pisma, recytowane podczas wit opowieci pozwalaj mlodym pozna histori i mity, utrzyma je i przekaza kolejnym pokoleniom. Pretekst do witowania mo e by nawet zupelnie blahy: chiskie wito Latarni obchodzi si po to, by przypomnie legend o córce mandaryna, która wpadla do jeziora. Ojciec i ssiedzi szukali jej cal noc, przywiecajc sobie latarniami, a rano znaleli j cal i zdrow. Najwa niejszy jest sam fakt witowania: gromadzimy si, by wspólnie spdza czas i prze ywa co z innymi ludmi. Uczestniczc w uroczystoci, wyra amy swoj obecnoci, e jestemy czci wspólnoty. AKAPIT 6. Specjalny rodzaj ceremonii oddziela etapy w yciu czlowieka: narodziny, wejcie w dojrzalo, plodzenie dzieci, mier... Takie wita, zaznaczajce fazy uczestnictwa czlowieka w yciu spoleczestwa, s odwieczne i respektowane w ka dym zaktku wiata. To czsto jednorazowe wydarzenia, jak chrzest czy wesele. W wielu spolecznociach wici si te moment inicjacji: u wyznawców judaizmu jest to bar micwa (dla chlopców) i bat micwa (dla dziewczt). W dawnej Polsce podobn funkcj spelnialy postrzy yny, a dzi lad wita dojrzaloci to huczna osiemnastka, bal maturalny lub studniówka. Wiele indywidualnych wit obchodzi si co roku - tak jak na przyklad rocznice lubu, imieniny, urodziny. Te ostatnie to nowy obyczaj, bo dopiero XIX-wieczny. W wielu miejscach (na przyklad na Wgrzech czy w Grecji) imieniny, czyli wito patrona, s wa niejsze od urodzin. AKAPIT 7. wita ró nych narodów kr po wiecie. Najlepszy przyklad to Halloween, wywodzce si od celtyckiego obyczaju Allhallow Even - w wigili 1 listopada palono ogniska dla dusz zmarlych. W XIX wieku wito trafilo wraz z irlandzkimi emigrantami do Ameryki, gdzie zmienilo nazw na Halloween. Potem, w drugiej polowie XIX w., pojawilo si znów w Europie. Wdrówka wit to nic nowego: ju Rzymianie w myl zasady ,,im wicej, tym lepiej" przejmowali obyczaje podbitych krajów jako wlasne (w efekcie w roku 345 p.n.e. Imperium witowalo a 176 dni w roku!). Przejmowano nawet ,,niewygodne" uroczystoci, zmieniajc jedynie ich haslo (np. urodziny pokonanego króla w urodziny nowego cesarza). T sam metod stosowalo potem z powodzeniem chrzecijastwo, ustanawiajc wiele wit w dniach dawnych uroczystoci pogaskich. Dziki temu na przyklad Bo e Narodzenie odbywa si o tej porze, co dawne rzymskie Saturnalia, a Matki Boskiej Gromnicznej obchodzimy w nieistniejce ju wito Junony. Z tego
100
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
samego powodu wita chrzecijaskie zawieraj wiele dawnych elementów pogaskich (np. malowanie pisanek - praslowiaskiego symbolu ycia). Tak e Polacy s otwarci na nowoci: Walentynki, Halloween. Niektórzy przestrzegaj przed ,,nowymi witami", mówic, e skupiamy si jedynie na formie, prezentach, smakolykach, a gubimy gdzie mistyczny nastrój i ,,wito" wybranego dnia. Mimo to nie wydaje si, eby magia miala znikn. Pewne dni pozostan dla nas wa niejsze od innych, nawet jeli w dalekiej przyszloci wita zupelnie zmieni sw form i miejsce w kalendarzu. Przecie tak naprawd zmienialy si od zawsze, a jednak wci je
obchodzimy - s zbyt potrzebne, ebymy przestali witowa. ,,Focus" stycze 2001, str. 22-30
Polecenia:
Zadanie 1.
(2 pkt)
Z akapitu 2. wybierz dwa argumenty potwierdzajce sluszno stwierdzenia: ,,Potrzeba zabawy i wyzwolenie od codziennoci jest powszechna na calym globie i równie stara, jak sama ludzko". Zadanie 2. (2 pkt)
Podaj ródlo i znaczenie przenone wyra enia ,,dni chude, dni tluste". Zadanie 3. (2 pkt)
Na podstawie akapitu 3. wymie cztery przyklady czynnoci, które tworz rytual witeczny. Zadanie 4. (1 pkt)
Jakie dwie funkcje, zdaniem autorki, pelni wszelkie wita? (akapit 5.) Zadanie 5. (1 pkt)
Przywolanie wywodzcego si ze staro ytnego Rzymu hasla ,,Chleba i igrzysk" podkrela, e: a) ludzie s zainteresowani tylko jedzeniem i sportem b) zabawa jest obok po ywienia jedn z podstawowych potrzeb czlowieka c) ludzie po jedzeniu lubi rywalizowa ze sob d) od dawna pastwo pelnilo funkcj opiekucz
101
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 6.
(3 pkt)
Uzupelnij tabel, wybierajc po dwa przyklady wit z akapitów 4., 5. i 6. Rodzaje wit wita zwizane z cyklem wegetacyjnym wita pastwowe zwizane z histori wita zwizane z inicjacj Zadanie 7. (1 pkt) Przyklad
Od niedawna w Polsce obchodzi si Halloween. Jaki jest rodowód tego wita? (akapit 7.) Zadanie 8. (2 pkt)
W akapicie 7. autorka pisze: ,,Z tego samego powodu wita chrzecijaskie zawieraj wiele dawnych elementów pogaskich". Odwolujc si do treci akapitu, wyjanij, z jakiego powodu? Zadanie 9. (1 pkt) zacieraj rce", ,,grube pienidze" to przyklady
Wyra enia ,,handlowcy przed gwiazdk a charakterystyczne dla stylu: a) poetyckiego b) naukowego c) urzdowego d) potocznego Zadanie 10. (1 pkt)
Jaki charakter maj wita takie jak imieniny, urodziny i rocznice lubu w odró nieniu od Wielkanocy czy wita Niepodlegloci? Zadanie 11. (2 pkt) Jakie cztery aspekty witowania porusza w swym tekcie Ewa Szymczak? Zadanie 12. (1 pkt) Okrel funkcj ostatniego zadania tekstu: a) zaprzecza tezie postawionej na pocztku b) potwierdza tez o potrzebie witowania z 1. akapitu c) wskazuje na obowizek witowania d) wyra a pouczenie skierowane do czytelnika G. Kumider, B. Winiewski, Trening maturzysty. Jzyk polski, Kraków
102
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Wypracowanie nr 1 Na podstawie zamieszczonego tu zakoczenia oraz caloci utworu zaprezentuj Potop H. Sienkiewicza jako powie pisan ku pokrzepieniu serc "Potop" - T.3 - Rozdzial XXX - Na Boga! cala Upita do nas wali! Ju s we wsi, a Babinicz pewnie z nimi! Jako za chwil daleki okrzyk zwiastowal zbli anie si tlumów. Miecznik porwal Olek i wyprowadzil na ganek; Anusia wypadla za nimi. Wtem tlumy ludzi i koni zaczernily si w dali i jak okiem sign cala droga byla jeszcze nimi zapchana. Dobiegli w kocu do dziedzica. Piesi przedostawali si szturmem przez fos i ploty; wozy tloczyly si w bramie, a wszystko to krzyczalo, wyrzucalo czapki w gór. Wreszcie ukazal si huf zbrojny laudaskich, otaczajcych skarbniczek, w którym siedzialo trzech m ów: pan Kmicic, pan Wolodyjowski i pan Zagloba. Skarbniczek zatrzymal si nieco opodal, bo ju tyle ludu natloczylo si przed gankiem, e nie mo na bylo tu dojecha. Zagloba z Wolodyjowskim wyskoczyli pierwsi i pomóglszy
Kmicicowi zsi, zaraz chwycili go pod ramiona. - Rozstpcie si! - krzyknl Zagloba. - Rozstpi si! - powtórzyli laudascy. Ludzie usunli si zaraz, tak e rodkiem tlumu utworzyla si pusta droga, po której wiedli Kmicica a do ganku dwaj rycerze. On slanial si i blady byl bardzo, ale szedl z glow podniesion, zarazem zmieszany i szczliwy. Oleka oparla si o odrzwia i rce opucila bezwladnie po sukni; lecz gdy byl ju blisko, gdy spojrzala w twarz tego mizeraka, który po tylu latach rozlki zbli al si oto jak Lazarz, bez kropli krwi w twarzy, wówczas szlochanie rozdarlo na nowo jej piersi. On ze slaboci; ze szczcia i zmieszania nie wiedzial sam, co ma mówi, wic wstpujc na ganek, powtarzal tylko przerywanym glosem: - A co, Oleka, a co? Ona za obsunla mu si nagle do kolan. - Jdru! ran twoich niegodnam calowa! Ale w tej chwili wyczerpane sily wrócily rycerzowi, wic porwal j z ziemi jak piórko i do piersi przycisnl.
103
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Okrzyk jeden ogromny, od którego zadr aly ciany domów i ostatki lici z drzew opadly, zgluszyl wszystkie uszy. Laudascy poczli pali z samopalów, czapki wylatywaly w gór, naokól widziale tylko uniesione radoci twarze, rozpalone oczy i otwarte usta wrzeszczce: - Vivat Kmicic! vivat Billewiczówna! Vivat mloda para! - Vivant dwie pary! - huczal Zagloba: Ale glos jego ginl w burzy ogólnej. Wodokty zmienily si jakoby w obóz. Przez caly dzie r nito z rozkazu miecznika barany i woly, wykopywano z ziemi beczki miodu i piwa. Wieczorem zasiedli wszyscy do uczty, starsi i znamienitsi w komnatach, mlodsi w czeladnej, prostactwo równie weselilo si przy ogniskach na podwórzu. Przy glównym stole kr yly kielichy na cze dwóch par szczliwych, gdy za ochota doszla do najwy szego stopnia, pan Zagloba wzniósl jeszcze toast nastpujcy: - Do ci zwracam si, cny panie Andrzeju, i do ci, stary druhu, panie Michale! Nie do bylo piersi nadstawia, krew rozlewa, nieprzyjaciól wycina! Nie skoczony trud wasz, bo gdy sila ludzi czasu tej okrutnej wojny poleglo, musicie teraz nowych obywatelów, nowych obroców tej milej Rzeczypospolitej przysporzy, do czego, tusz, nie zbraknie wam mstwa ni ochoty! Moci panowie! na cze onych przyszlych pokole! Niech e im Bóg blogoslawi i pozwoli ustrzec tej spucizny, któr im odrestaurowan naszym trudem, naszym potem i nasz krwi zostawujem. Niech, gdy ci kie czasy nadejd, wspomn na nas i nie desperuj nigdy, baczc na to, e nie masz takowych terminów, z których by si viribus unitis przy boskich auxiliach podnie nie mo na. M. Ws, Wypracowania ,,z klucza", Kraków 2005
104
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klucze odpowiedzi Artykul Numer zadania 1. Tradycja witowania jest równie stara jak ludzko: argument: Np. ludzie witowali ju w staro ytnoci (,,Grecy czcili Bachusa", greckie misteria), w redniowieczu obchodzono karnawal; witowanie jest powszechne: argument: np. wituj Europejczycy, Hindusi, mieszkacy Ameryki Poludniowej 2. ródlo: Biblia (Stary Testament, Ksiga Rodzaju) Znaczenie: lata chude - lata nieurodzaju, klski; lata tluste - lata dostatku, obfitoci 3. Np.: ubieranie choinki, malowanie pisanek, skladanie ycze, dawanie prezentów, przygotowywanie specjalnych potraw, zakladanie odwitnych strojów. 2 2 1 (za jeden element) 1 (za wymienienie dwóch czynnoci) 4. wita po pierwsze integruj spoleczno (buduj wi wspólnotow), po drugie tworz i podtrzymuj tradycj. 5. 6. B wita zwizane z cyklem wegetacyjnym -np. wito winobrania, Oktoberfest, wita zwizane ze zbiorami oliwek, papryki; wita pastwowe zwizane z histori np.: rocznica wybuchu Wielkiej Rewolucji Francuskiej, wito Konstytucji 3 maja, wito Niepodlegloci (4 lipca w USA, 11 listopada w Polsce); wita zwizane z inicjacj - np.: bar miewa,
105
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Odpowied
Maksymalna liczba punktów 2 1
Punkty czstkowe
(za niepeln odpowied)
1
0
1 3
0 1 (przyznajemy za prawidlowe wypelnienie jednej rubryki)
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
postrzy yny, ,,osiemnastka", bal maturalny 7. Np. wito Halloween wywodzi si z Irlandii (byl to celtycki obyczaj); wito to ma rodowód europejski. 8. Np. wita chrzecijaskie zawieraj elementy pogaskie, poniewa obchodzone s w tym samym czasie, co dawne wita pogaskie. Poniewa wita chrzecijaskie zastpily istniejce dawniej wita pogaskie. 9. 10. D Imieniny, urodziny, rocznice lubu maj charakter prywatny (osobisty), a Wielkanoc czy wito Niepodlegloci maj charakter ogólny. 11. Aspekty: religijny, kulturowy, psychologiczny, ekonomiczny. 12. 13. B fetowa - witowa, obchodzi, celebrowa ceremonia - uroczysto, obrzd RAZEM 20 G. Kumider, B. Winiewski, Trening maturzysty. Jzyk polski, Kraków 1 1 2 1 pkt za dwa aspekty 0 0 1 1 0 0 2 0 1 0
106
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Wypracowanie nr 2 1. Okolicznoci powstania - lata osiemdziesite XIX w., polskie spoleczestwo zalamane po klsce powstania styczniowego, brak nadziei na niepodleglo. 2. Od pocztku Trylogia blisko czytelnika - ka da powie najpierw drukowana w odcinkach w prasie, wydanie ksi kowe póniej. 3. 4. 5. Zainteresowanie pisarza histori i romantyzmem. Wybór szczególnego momentu z historii Polski - potop szwedzki. Mimo przewa ajcych sil wroga Polacy zwyci yli - wiara w sil Polski.
Analiza fragmentu 6. 7. 8. 9. Powrót Kmicica jako bohatera do Wodoktów. Owacja i powitanie bohatera. Dwóch rycerzy prowadzi bohatera przez tlum. Szczliwe pojednanie z Olek (,,ran twoich niegodnam calowa").
10. Wiwaty na cze mlodej pary. 11. Uczta na cze bohatera. 12. Toast Zagloby. 13. Powicenie rycerzy dla ojczyzny (,,nie do bylo piersi nadstawia, krew rozlewa"). 14. Zachta do powikszania rodziny. 15. Toast na cz przyszlych pokole wolnych od wojny. 16. Budzenie nadziei nawet w trudnych chwilach. Odwolanie do caloci utworu 17. Uczucie do kobiety i milo do ojczyzny jako motor przemiany Kmicica (przemiana w stylistyce biblijnej). 18. Walka w obronie ojczyzny. 19. Wyrany podzial na postacie pozytywne i negatywne. 20. Baniowo - dobro zwyci a, a zdrajcy zostan ukarani. 21. Heroizacja postaci (Kmicic, ksidz Kordecki). 22. Akcja skonstruowana wokól wa nego dla Polski wydarzenia historycznego. 23. Mityzacja historii. 24. Obrona Czstochowy stylizowana na obron Troi w Iliadzie.
107
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
25. Motywy i wtki baniowe (Kmicic sam jeden ratuje ycie Jana Kazimierza). 26. Wymiar religijny (opieka Matki Boskiej nad Polsk, luby Jana Kazimierza). 27. Stylizacja biblijna i homerycka. Wnioski 28.Nowatorska koncepcja historii w Potopie. 29.Utwór spelnial zapotrzebowanie spoleczne. 30.Zaprezentowanie Polski silnej i zwyciskiej. 31.Stworzenie mitu kompensacyjnego. 32.Budzenie nadziei na odzyskanie niepodlegloci i przypominanie wielkich zwycistw Polaków. 33.Rola Trylogii w chwilach zagro enia bytu pastwowego. M. Ws, Wypracowania ,,z klucza", Kraków 2005
108
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Wypracowanie nr 3 Analizujc zalczon scen z Wesela S. Wyspiaskiego w kontekcie ballady Romantyczno A. Mickiewicza, omów istot aluzji literackiej.
SCENA 5 MARYSIA, WIDMO. WIDMO Mialem ci by polubiony, moja lubna ty. MARYSIA Bywale mój narzeczony, przyrzekale mi. WIDMO Byla dla mnie sloce zlote, w moim domku zimno mnie. MARYSIA Mróz jakisi od wos wionie, zimnem ubiór dmie. WIDMO Ogniem, arem lico plonie, za krew w tobie wre. MARYSIA Mialam ci by polubiona i mój lubny ty. WIDMO Mary, Mary, narzeczona, dlugie moje sny. MARYSIA Ka ty mieszkasz, ka ty jest? Jechale do obcych miest,
109
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
czekalam cie dlugo, dlugo i nie doczekalam sie. Ka ty jest, kaj ty jest, gdzie ty mieszkasz, gdzie? WIDMO Gonilem do ró nych miest, rozhulaniec, pdziwiatr, a em gdziesi w ziemi wpad, gdzie mnie toczy gad. MARYSIA O mój Boze, Boze mój, to juz ciebie tocy gad. WIDMO Zwabilo mnie echo z Tatr, otom jest, otom jest, zwabily mnie glosy z chat, do myli mi przyszedl gest przypomnie si z dawnych lat; domek mój, podobno grób, nie jestem wymagajcy, przeszedlem niejedn z prób, ale ebym ja byl trup, nie wierz, Mary, bo to klam; ywie Duch, ywie Duch, wyt ylem caly sluch, zwabily mnie glosy z chat. MARYSIA Ka twój grób, ka twój grób? Pono gdziesi za daleko, nie dobiegnie, nie doleci... (Ona przeslania oczy rk, on za jej, nagly, dlo odrywa).
110
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
WIDMO Lzy mnie pal, lzy mnie piek, licho bierz grób mój, otom jest, otom twój; czy pamitasz jeszcze dzie; jak nas gruszy cienil cie, tu w tym sadzie, na zieleni, ród polednia, ród promieni, przy mnie stala: w dloni dlo - ? MARYSIA Dawno, dawno, tyle lat. WIDMO Sklo e ku mnie glówk, sklo. MARYSIA Hamy stoli w dloni dlo szedl od ciebie swat. WIDMO Dawno, dawno, tyle lat. MARYSIA Mialabym tylo wesele, co jak dzi, jak to dzi. WIDMO Potacujmy raz dokola, potem za znów mus mnie i MARYSIA Som tu twoi przyjaciele, osta chwile. WIDMO Raz dokola, potem to ju mus mnie i: mus mnie wola, mus mnie wola.
111
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
MARYSIA Ano dzi nasze wesele; raz dokola, raz dokola. WIDMO Taki smutek idzie z czola... MARYSIA Takie zimno wieje z ust..: WIDMO Przytul mnie do twoich chust, przytul mnie do piersi, rk... MARYSIA Nie chytaj sie moich wstg, taki wieje trupi cig. WIDMO Kochaj...! MARYSIA Precz, nie sigaj lic WIDMO Nie bro mi si - nic to, nic... MARYSIA Zimnem dolu wieje strój, ty nie mój, ty nie mój! WIDMO Mus mnie wola, mus mnie wola, raz dokola MARYSIA Stój, ach, stój! M. Burzyska-Kupisz, A. Finksztejn, L. Grafowska, J. Koziel, Jzyk polski. Matura 2005, Kraków 2004
112
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klucze odpowiedzi Do wypracowania Przedstawione wydarzenia: 1. Rozmowa kobiet z duchami, którymi s ich dawni, dzi ju nie yjcy, narzeczeni
Miejsce wydarzenia: 2. 3. 4. 5. W Weselu weselna chata w Bronowicach Malych W Romantycznoci ulica w prowincjonalnym miasteczku. Wspólny motyw: milo i mier. 1 pBohaterki: dziewczyny z ludu - w Weselu Marysia, w Romantycznoci Karusia. 1 p.
Obecna (po mierci narzeczonych) sytuacja dziewczt: 6. 7. 8. Marysia wyszla za m . Z m em jest jej dobrze (odnalazla si w yciu). 1p. Karusia mieszka z macoch, boi si jej. 1p. Karusia jest bardzo nieszczliwa, samotna nie tylko w domu, ale i wród ludzi, którzy jej nie rozumiej. 1p. Reakcja dziewczt na spotkanie duchów zmarlych kochanków Marysia 9. Rozmawia z Widmem (oboje wspominaj sw milo i plany mal eskie). 1p. a) b) wypytuje Widmo o miejsce jego obecnego pobytu; 1p. skar y si na to. e nie doczekala si powrotu narzeczonego z podró y i lubu z nim (mówi o swej tsknocie): 1p. c) od niego dowiaduje si, e jest wiat pozaziemski. 1p.
10. Zachowuje si normalnie (racjonalnie), jest bardzo powcigliwa. 1p. 11. Chocia kiedy tsknila za narzeczonym, teraz nie chce z nim i, czuje bijcy od niego chlód (wybiera ycie). 1p. Karusia 12. Raczej mówi do Jasia, ni z nim rozmawia, u ala si nad Jasiem. 1p. 13. Skar y si na obecne ycie, mówi o swej tsknocie. 1p. 14. Bardzo prosi Jasia, aby j ze sob zabral (chce umrze), chocia wie, e w grobie jest zimno.1p 1 5. Zaprasza go. aby przyszedl do niej ponownie. 1p. 16. Zachowuje si jak oblkana, na przemian mieje si i placze. 1p.
113
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Reakcje ludzi 17. W ,,Weselu": przyjcia Widma nikt z weselników nie zauwa a, cala akcja rozgrywa si w podwiadomoci (sumieniu) Marysi. 1p. a) tylko Wojtek dostrzega zmian na twarzy ony. 1p. 18. W ,,Romantycznoci": mieszacy miasteczka zauwa aj dziwne zachowanie Karusi - gawied domyla si i wierzy, e obok Karusi obecny jest Ja. 1p. 19. Mdrzec stwierdza, e dziewczyna jest szalona. 1p. Funkcja sceny w utworach 20. W ,,Romantycznoci" jest punktem wyjcia do wypowiedzenia: a) b) romantycznej koncepcji poznania. 1p. romantycznej koncepcji miloci. 1p.
21. W ,,Weselu": slu y scharakteryzowaniu podwiadomoci (duszy) bohaterki (odpowiedzi na pytanie: co si komu w duszy gra?). 1p. 22. Jest polemik z romantyczn koncepcj miloci.1p. 23. Wnioski wynikajce z porównania scen z ,,Wesela" i ,,Romantycznoci": du e podobiestwo pozwala stwierdzi, e Stanislaw Wyspiaski, kreujc scen w swoim utworze, wiadomie poslu yl si motywem z poezji Mickiewicza.1p. Definicja aluzji 24. Aluzja polega na mówieniu o czym w taki sposób, eby nie nazwa rzeczy wprost. Jej istot jest niedomówienie na tyle jasne, e odbiorca chwyta jego sens. Nie ka da aluzja ma charakter literacki, np. twórcy tekstów kabaretowych ,,graj" slowami, aby da do zrozumienia, e nawizuj do sytuacji politycznej. 2p. 25. Aluzja literacka jest wiadomym nawizaniem nie wprost do innego - powstalego wczeniej tekstu literackiego w taki sposób, e tekst wczeniejszy staje si w pewnym stopniu
skladnikiem treci utworu nowszego. Autor póniejszego utworu posluguje si treci innego tekstu, aby wyrazi swoje myli: aluzja literacka jest wic rodzajem rodka artystycznego, powstajcego jako wynik relacji midzy twórczoci dwóch autorów. 4p. M. Burzyska-Kupisz, A. Finksztejn, L. Grafowska, J. Koziel, Jzyk polski. Matura 2005, Kraków 2004
114
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klasa IV
Poziom podstawowy- rozumienie czytanego tekstu. Przeczytaj uwa nie tekst, a nastpnie odpowiedz na pytania. Odpowiadaj tylko na podstawie tekstu i tylko wlasnymi slowami. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile jeste proszony.
Lekcja na ekranie
AKAPIT 1. Klik uczy czyta, Barbie projektowa mod, a Liczaki wyjaniaj matematyk ­ z edukacyjnych multimediów polskie dzieci korzystaj du o chtniej ni z nudnego podrcznika czy klasycznej encyklopedii. ­ Multimedialna nauka jest efektywna, bo anga uje wszystkie zmysly. Nie mo e jednak zastpi rozmowy z rodzicami albo nauczycielem. Wielogodzinne przesiadywanie przed komputerem grozi kilkulatkowi wyobcowaniem i utrat kontaktu z rzeczywistoci- ostrzega dr Barbara Smoliska z Laboratorium Psychoedukacji. Multimedia stanowi coraz wiksz cz materialów edukacyjnych dla dzieci i mlodzie y. Po multimedialnych encyklopediach, atlasach i kursach jzyków obcych przyszla kolej na internetowe piewniki, tablice pierwiastków, a nawet kursy rysowania komiksów. Symulacje reakcji chemicznych, animowane pokazy geometrii czy pracy serca, dyktanda, archiwalne nagrania przemówie i protestów z okresu PRL przycigaj niekonwencjonaln grafik, pomyslowoci i latwoci obslugi.-wiat wirtualny jest
atrakcyjniejszy, bardziej syntetyczny. Dlatego szkola powicajca cal godzin na omówienie jednego zagadnienia coraz czciej przegrywa z technik multimedialn. Przecie nawet male dzieci uprawiaj dzi channel surfing, bo nie s w stanie skupi na dlu ej uwagi na jednym programie ­przekonuje prof. Waclaw Strykowski z katedry Technologii Ksztalcenia Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Wraz z zespolem stworzyl on koncepcj ksztalcenia multimedialnego, zakladajc wspólistnienie w procesie nauczania tradycyjnych i nowoczesnych rodków dydaktycznych. AKAPIT 2. Multimedia staj si doskonal kontrpropozycj nie tylko dla nudnych wykladów czy schematycznych wicze. Z powodzeniem zastpuj te nauczycieli, którzy zamiast ciekawoci wiata wzbudzaj niekiedy w uczniach strach. Program multimedialny jest do drogi (100-200 zl), ale nauk nawet najbardziej znienawidzonego w szkole przedmiotu pozwala traktowa jako zabaw
115
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
i wspólzawodnictwo. To za- jak twierdz psycholodzy- sprzyja szybszemu i lepszemu przyswajaniu wiedzy.- Przyzwyczajone do multimediów dziecko jest tradycyjn ksi k po prostu znudzone. Tymczasem lekcja na ekranie wywoluje emocje, które s wietnym bodcem do nauki. Poza tym slabe oceny wystawiane przez komputer pozostaj tajemnic. Nie wzbudzaj gniewu rodziców, tylko bd dopingowa do zdobycia lepszego wyniku- mówi prof. Edward Polaski z Katedry Dydaktyki Jzyka i Literatury Polskiej Uniwersytetu lskiego. Komputer ma ju co dziesity Polak- wynika z bada SMG/KRC. Najczciej jest on wykorzystywany do gier (67,2 proc.) i do nauki (44,6 proc.). Wyposa enie szkól nadal jednak odbiega od standardów przyjtych w krajach zachodnich, gdzie multimedialne programy edukacyjne wykorzystywane s ju w
przedszkolu. Uczniowie tylko co pitej polskiej szkoly podstawowej i redniej maj dostp do komputera- informuj badacze z UAM w Poznaniu. Najczciej wykorzystywany jest on wylcznie na lekcjach informatyki. Zalety u ywania programów multimedialnych s niepodwa alne, ale aby nauczyciel mógl z nich korzysta, na ka dym biurku uczniowskim powinien sta komputer. Któr szkol na to sta? Przecie nawet telewizor czy wideo s czsto zamykane na klucz w gabinecie dyrektora- mówi dyrektor jednej z warszawskich szkól rednich. Zwolennicy lekcji na ekranie przekonuj, e multimedia ucz dzieci koncentracji, potrafi zmobilizowa do wykonywania
wicze do koca, a w razie pora ki zachcaj do ciglego ponawiania próby. Kilkuletni u ytkownicy programów najczciej chwal komputer za to, e jest cierpliwy, nie krzyczy i nie stawia jedynek. Nie trzeba si go ba ani oszukiwa. Ich starsi koledzy doceniaj tak e inne zalety multimedialnych lekcji; programy nie s nudne, dziki czemu czterdzieci pi minut spdzonych przed komputerem mija znacznie szybciej ni w szkolnej lawce.- Dla malego dziecka slowo jest puste, przemawia do niego obraz. Kilkulatek chlonie go calym sob. Przekaz audiowizualny wymusza aktywno, dziala na sfer emocjonaln. To sprzyja nie tylko poglbianiu wiedzy, ale tak e ksztaltowaniu postaw i przekona- mówi prof. Strykowski. AKAPIT 3. Pedagodzy polecaj programy multimedialne jako pomoc w indywidualnej nauce albo form korepetycji, gdy ucze jest dlugo nieobecny w szkole. Jednak rodzice fundujcy dziecku najnowszy CD-ROM nie mog si oszukiwa, e siedmiolatek, który ma problemy z czytaniem, nadrobi zalegloci dziki lekcjom z komputerem. Zloliwi twierdz nawet, e popularno
multimediów wzila si wlanie std, e rodzice w kocu odkryli recept na ,,wity spokój": nawet najbardziej ruchliwa pociecha posadzona przed ekranem komputera potrafi wytrwa w ciszy i skupieniu kilka godzin.- Rodzice powinni cigle towarzyszy dziecku, tlumaczy, podpowiada i
116
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
przede wszystkim kontrolowa czas spdzany przed ekranem. W ten sposób mog te zachci dziecko do ciglego poszukiwania, poglbiania wiedzy o wiecie- mówi dr Bo ena Muchacka z katedry Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej Wy szej Szkoly Pedagogicznej w Krakowie.Trzeba te pamita, e sam dostp dziecka do zasobów wiedzy nie oznacza wcale, e przyswoi ono te wszystkie wiadomoci- zauwa a prof. Strykowski. Obecno rodzica lub opiekuna to najskuteczniejsza recepta na najwiksze zagro enie ze strony komputera; ucieczk dziecka w wirtualn rzeczywisto, bardzo czsto falszyw. Do rk przedszkolaka mo e trafi ,,program edukacyjny", z którego dowie si, e Wisla nie wpada do morza, a serce jest po prawej stronie ciala. Dowodem na poprawno merytoryczn programu jest rekomendacja MEN. Na razie ma j kilkadziesit multimedialnych programów edukacyjnych dla dzieci i mlodzie y. Aby j zdoby, producent musi uzyska pozytywn opinie dwóch rzeczoznawców z listy sporzdzonej przez ministerstwo. Nie jest jednak do tego zobowizany.-Dlatego w niektórych dostpnych na polskim rynku multimedialnych programach edukacyjnych mo na znale elementarne bldy. To wina m.in. niewlaciwie uregulowanego problemu ich recenzowania. W razie wydania opinii negatywnej producent, zamiast poprawi program, szuka innych rzeczoznawców. Trud mu si oplaca, bo rekomendacja MEN kwalifikuje program jako pomoc szkoln, od której podatek VAT to 7%, a nie 22% - mówi prof. Bronislaw Raclawski z Zakladu Logopedii Wy szej Szkoly Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. AKAPIT 4. Recenzenci ostrzegaj te przed programami z Zachodu, zbyt wiernie tlumaczonymi na nasz jzyk i nieuwzgldniajcymi polskich realiów. Zbyt czsto producenci stawiaj na atrakcyjno zapominajc o walorach edukacyjnych lub choby estetycznych.- Program edukacyjny nie mo e przypomina bezmylnej gry telewizyjnej- zauwa a dr Malgorzata ytko z Wydzialu
Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Niedawno recenzowala program majcy pomaga w nauce ortografii:- Przypominal gr kosmiczn: dzieci odwiedzaly ró ne planety i w pewnym momencie byly ,,bombardowane" przez wyrazy. Nale alo zestrzeli slowa z bldem ortograficznym. Wszystko dzialo si jednak tak w blyskawicznym tempie, e dziecko nie mialo szansy, by zastanowi si nad odpowiedzi. Po prostu strzelalo automatycznie .- Taki program, gdzie dziecko ,,strzela do bldów" mo e przynie wrcz odwrotne efekty. Kilkulatek bdzie przecie szukal na ekranie zlych form ortograficznych i istnieje ryzyko, e wlanie ich si nauczydodaje prof. Polaski. Szczególne niebezpieczne mog by programy eksponujce przemoc i okruciestwo. Ostro no w wyborze CD-ROM-u powinna by tym wiksza, im mlodszy bdzie
117
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
jego u ytkownik . Przedszkolak, który zamiast spokojnie uklada na ekranie literki albo razem z sympatycznym bohaterem rozwizywa lamiglówk, musi przed kim ucieka albo kogo zabija, prze ywa silny stres. Tak skonstruowany program nie zachca do poglbiania wiedzy, wrcz przeciwnie, mo e powa nie zaszkodzi- tlumaczy dr Bo ena Muchacka. Prof. Roclawski potwierdza, e ryzyko upodobnienia programów edukacyjnych do gier rozrywkowych jest bardzo du e.- Te ostatnie w wikszoci eruj przecie na najni szych ludzkich instynktach: nienawici, dzy zabijania. Kto wie, czy za kilka miesicy nie powstanie program, w którym dziecko bdzie mialo za zadanie rozstrzela literki. ,,Nauka" w takiej formie ma w sobie wiele agresji. I chocia MEN nie zatwierdzi tego programu, to i tak trafi on do sklepów- przewiduje prof. Roclawski. AKAPIT 5. Czy wszechobecno komputerów zniechci dzieci do ,,prawdziwego ycia" i czytania tradycyjnych podrczników? ­ mam nadzieje, e bdzie odwrotnie; siedmiolatek, który obejrzy program o wierszach Jana Brzechwy, zaciekawiony signie po ksi k. Kiedy polskie szkoly pokonaj przeszkody techniczne i finansowe, program multimedialny stanie si jednym z wielu wykorzystywanych przez nauczycieli rodków dydaktycznych. Wtedy dzieci zaczn traktowa komputer jako narzdzie pomocnicze, a nie superatrakcj ­ mówi dr Malgorzata ytko.- Nie
uchronimy naszych dzieci przed wirtualn rzeczywistoci, jednak ogldanie zwierztek na szklanym ekranie nigdy nie zastpi przedszkolakowi wizyty w prawdziwym zoo czy spaceru z mam po parku ­ uwa a dr Barbara Smoliska. Z kolei prof. Roclawski przewiduje:- W przyszloci zwaliste tomy zostan przecie zastpione przez dyskietki. Dzieci w szkolach bd korzysta z elektronicznych podrczników. Nie demonizowalbym wic roli komputera jako narzdzia odcinajcego od ksi ek. Oczywicie, sama ksi ka nigdy nie zginie, ale bdzie dro sza, dostpna tylko dla wskiego grona.
118
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 1
(2 pkt.)
W akapicie pierwszym jest midzy innymi mowa o przewadze wiata wirtualnego nad ,,tradycyjn" rzeczywistoci. Jakimi argumentami posluguj si zwolennicy multimediów? Odpowiedz w jednym zdaniu zlo onym. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... Zadanie 2 (1 pkt.) zwikszajc atrakcyjno
Autorzy programów multimedialnych próbuj przycign mlodzie
swoich produktów. Na podstawie akapitu 1. wymie trzy sposoby pozyskiwania nowych zwolenników. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 3 (1 pkt.)
Umieszczony w akapicie 1. skrót ,,PRL" oznacza: a) Polski Rzd Ludowy b) Polsk Rzeczpospolit Ludow c) Przedwojenn Rzeczpospolit Ludow d) Przedwojenny Rzd Liberalny Zadanie 4 (1 pkt.)
Termin ,,channel surfing": a) zaczerpnity zostal z jzyka francuskiego i jest synonimem ,,przeskakiwania z jednego kanalu telewizyjnego na inny" b) zaczerpnity zostal z jzyka angielskiego i jest synonimem ,,uprawiania surfingu (zamiast siedzenia w domu)" c) zaczerpnity zostal z jzyka angielskiego i jest synonimem ,,przeskakiwania z jednego kanalu telewizyjnego na inny" d) zaczerpnity zostal z jzyka francuskiego i jest synonimem ,,uprawiania surfingu (zamiast siedzenia
119
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
w
domu)".
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 5
( 3 pkt.)
Wielu uczniów woli kontakt z edukacyjnym programem multimedialnym od lekcji w szkole (akapit 2). W dwóch zdaniach wyjanij przyczyny tego zjawiska. Zdanie pierwsze ma zawiera argumenty negatywne, zdanie drugie ­ pozytywne. ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... Zadanie 6 ( 1 pkt.)
Jakie zastosowanie znajduje najczciej komputer w polskim domu, a jakie w polskiej szkole? Odpowiedz na podstawie akapitu 2. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 7 ( 3 pkt.)
W akapicie 2 wymieniona jest cala gama korzyci, jakie plyn dla mlodych ludzi z edukacji multimedialnej. Odnajd i wymie jak najwiksz liczb zalet multimediów. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 8 ( 2 pkt.)
W akapicie 4 mowa jest o zadaniach, jakie spoczywaj na rodzicach dzieci korzystajcych z multimedialnych programów edukacyjnych. Wymie te powinnoci. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 9 ( 3 pkt.)
Nie wszystkie multimedialne programy edukacyjne s godne polecenia. Dlaczego? Argumenty znajdziesz w akapitach 3-5. Wymie je. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
120
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Zadanie 10
(2 pkt.)
Przesadnie dlugotrwale korzystanie z komputera mo e nie ze sob powa ne zagro enia dla zdrowia psychicznego mlodego czlowieka. O jakich dwóch niebezpiecznych konsekwencjach wejcia w wiat multimediów wspominaj autorki tekstu? ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Zadanie 11 ( 1 pkt.)
W artykule ,,Lekcja na ekranie" swoje opinie wyglaszaj m.in. przedstawiciele wy szych uczelni. Z jakimi uniwersytetami s oni zwizani? Wypisz je. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ...............................................................................................................................................................
121
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Klucz odpowiedzi
Nr zadania Odpowiedzi Maksymalna liczba punktów Punkty czstkowe
1.
Np. Uwa aj, e wiat wirtualny jest atrakcyjniejszy i bardziej syntetyczny, a przez to latwiejszy dla dzieci majcych trudnoci ze skupieniem si na jednym zagadnieniu przez dlu szy czas.
2 (za peln odpowied)
1 (za niepeln odpowied)
2.
-niekonwencjonalna grafika -pomyslowo -latwo obslugi
1
0
3. 4. 5.
B C Np. Szkolne wyklady s nudne, wiczenia schematyczne, za nauczyciele swym zachowaniem wzbudzaj w uczniach negatywne emocje: strach, zlo, albo zniechcenie. W przeciwiestwie do szkoly, slabe oceny pozostaj tajemnic ucznia i komputera.
1 1 3 (2 zdania negat. i pozytyw.) 2 (2 zdania pozytyw. i negatyw.) 1
0 0 1 (1 zdanie negat. i pozytyw.)
6.
W polskim domu komputer slu y do gier (67,2%), natomiast w szkole jest niemal wylcznie na lekcjach informatyki.
0
7.
Multimedia: -ucz dzieci koncentracji -mobilizuj do powtarzania wicze -w razie pora ek zachcaj do ponawiania prób -wymuszaj aktywno -s ciekawe -dziki nim czas szybciej plynie -dzialaj na sfer emocjonaln -poglbiaj wiedz -ksztaltuj postawy i przekonania
122
3 za ukazanie 7 i wicej korzyci 2 za ukazanie 5 lub 6 korzyci
1 za ukazanie 4 korzyci
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
8.
Rodzice powinni: -tlumaczy dzieciom kwestie zwizane z u ytkowaniem programów edukacyjnych i podpowiada przy dokonywaniu wlaciwych wyborów -kontrolowa czas pracy przed ekranem -zachca do poglbiania wiedzy -uwa a na treci zawarte w programach
2 za 4 powinnoci rodziców
1 za 3 powinnoci rodziców
9.
-programy zawieraj bldy (nie s poprawne pod wzgldem merytorycznym) -s le pomylane -maj nisk warto edukacyjn -maj nisk warto estetyczn -ucz zlych nawyków -eksponuj przemoc i okruciestwo
3 za 5 i wicej przykladów, 2 za 4 przyklady
1 za 3 przyklady
10.
Do szczególnych zagro e nale : wyobcowanie, utrata kontaktu z rzeczywistoci (ucieczka w tzw. Rzeczywisto wirtualn), silny stres, wynikajcy z dlugotrwalego wystawienia na sceny brutalne, pelne przemocy.
2 za peln odpowied
1 za niepeln odpowied
11.
-Uniwersytet im. A. Mickiewicza (UAM) w Poznaniu -Uniwersytet lski -Uniwersytet Warszawski
1
0
123
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
PRZYDATNE TABELE
1. Tabela stosowanych skrótów przy oznaczaniu bldów jzykowych:
W ZADANIACH OTWARTYCH rodzaj bldu: sposób oznaczania: l. bldy merytoryczne: a) bldy rzeczowe b) bldy logiczne 2. bldy gramatyczne: a) fleksyjne b) skladniowe 3. bldy leksykalne: a) slownikowe (wyrazowe) b) frazeologiczne c) slowotwórcze 4. bldy stylistyczne 5. bldy zapisu: a) ortografia b) interpunkcja c) grafia (przestawienie, opuszczenie lub wymiana liter) Sposób oznaczania bldów: oznaczenie wlaciwym skrótem kategorii bldu na prawym marginesie pracy. o. i. graf. wyr. fraz. sltw. styl. fl. skl. rz. log.
124
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
2. Ogólna punktacja prac pisemnych
I. ROZWINICIE( czyli punktacja za tre pracy-maksymalnie 25 punktów) II. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) Kompozycj wypracowania ocenia si wtedy, gdy przyznane zostaly punkty za rozwinicie tematu. ­ podporzdkowana zamyslowi funkcjonalnemu wobec tematu, spójna wewntrznie, przejrzysta i logiczna; pelna konsekwencja w ukladzie graficznym, 5 p. ­ uporzdkowana wobec przyjtego kryterium, spójna; graficzne wyodrbnienie glównych czci, 3 p. ­ wskazujca na podjcie próby porzdkowania myli, na ogól spójna. 1 p. Uwaga: jeli powy sze kryteria nie zostaly spelnione, nie przyznaje si punktów. III. STYL (maksymalnie 5 punktów) ­ jasny, ywy, swobodny, zgodny z zastosowan form wypowiedzi; urozmaicona leksyka, 5 p. ­ zgodny z zastosowana form wypowiedzi, na ogól jasny; wystarczajca leksyka, 3 p. ­ na ogól komunikatywny, dopuszczalne schematy jzykowe. 1 p. Uwaga: jeli powy sze kryteria nie zostaly spelnione, nie przyznaje si punktów. IV. JZYK (maksymalnie 12 punktów) ­ jzyk w calej pracy komunikatywny, poprawna, urozmaicona skladnia, poprawne: slownictwo, frazeologia, fleksja, 12 p. ­ jzyk w calej pracy komunikatywny, poprawne: skladnia, slownictwo, frazeologia i fleksja, 9 p. ­ jzyk w calej pracy komunikatywny, poprawna fleksja, w wikszoci poprawne: skladnia, slownictwo, frazeologia, 6 p. ­ jzyk w pracy komunikatywny mimo bldów skladniowych, leksykalnych (slownictwo i frazeologia), fleksyjnych, 3 p. ­ jzyk w pracy komunikatywny mimo bldów fleksyjnych, licznych bldów skladniowych, leksykalnych. 1 p. Uwaga: jeli powy sze kryteria nie zostaly spelnione, nie przyznaje si punktów.
125
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
V. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) ­ bezbldna ortografia; poprawna interpunkcja (nieliczne bldy), 3 p. ­ poprawna ortografia (nieliczne bldy II stopnia); na ogól poprawna interpunkcja, 2 p. ­ poprawna ortografia (nieliczne bldy ró nego stopnia); interpunkcja niezaklócajca komunikacji (mimo ró nych bldów). 1 p. Uwaga: jeli powy sze kryteria nie zostaly spelnione, nie przyznaje si punktów. IV. SZCZEGÓLNE WALORY PRACY 0-4 p. Materialy Centralnej Komisji Edukacyjnej
126
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
SLOWNIK PODSTAWOWYCH TERMINÓW
Alegoria ­ zabieg stylistyczny polegajcy na poslugiwaniu si obrazami alegorycznymi; obraz lub opowiadanie, które w caloci ma sens przenony. Altruizm ­ postpowanie nacechowane trosk o los innych ludzi oraz gotowoci powicenia interesów osobistych dla dobra spolecznego. Anafora ­ figura stylistyczna polegajca na rozpoczynaniu ssiednich zda, czlonów lub wersów tym samym wyrazem lub ukladem wyrazów. Antropocentryzm ­ pogld bdcy podstaw wielu systemów religijnych i filozoficznych, wedlug którego czlowiek jest orodkiem i celem wiata, a wszystko w przyrodzie dzieje si ze wzgldu na niego. Antynomia ­ sprzeczno midzy dwoma sdami, które wydaj si jednakowo uzasadnione. Antyteza ­ przeciwstawienie, czyli zestawienie poj i sdów sprzecznych lub kontrastowych w celu wywolania silniejszego wra enia. Augustynizm ­ filozofia w. Augustyna lczca myli Platona z zalo eniami chrzecijastwa; jedynym istotnym celem egzystencji jest myl o yciu przyszlym i Bogu; czlowiek jest istot rozdart midzy dobrem a zlem, midzy sw duchowoci a cielesnoci, midzy d eniami do nieba a pokusami ziemskimi; filozofia dramatyczna. Bld jzykowy jest to niewiadome odstpstwo od obowizujcej w danym momencie normy jzykowej, czyli taka innowacja, która nie znajduje uzasadnienia: nie usprawnia porozumiewania si, nie wyra a nowych treci, nie przekazuje na nowo, w inny sposób emocji nadawcy itd. Diariusz ­ gatunek literacki typowy dla epiki, chronologiczny opis codziennych wydarze, czynnoci, podobnie jak dziennik, pamitnik. Dramat romantyczny ­ typ dramatu uksztaltowany w okresie romantyzmu w opozycji do poetyki dramatu klasycystycznego, a w nawizaniu do twórczoci Williama Szekspira. Kompozycja dramatu romantycznego byla luna, poszczególne epizody cechowala du a niezale no, utwór nie podlegal typowym zasadom poetyki klasycystycznej, jak zasada trzech jednoci czy zasada piciu aktów, sceny monumentalne przeplataly si z kameralnymi i lirycznymi, tote kwalifikuje si go do gatunku mieszanego. Typowe dla
127
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
dramatu romantycznego bylo lczenie uwa anych przez klasyków za wykluczajce si kategorii estetycznych - patosu i groteski, realizmu i fantastyki, komizmu i tragizmu. Lczono tak e wszelkiego rodzaju przeciwstawne konwencje stylistyczne i gatunkowe oraz techniki dramaturgiczne. Tego rodzaju synkretyzm i niedostosowanie kompozycji do wymogów technicznych widowiska teatralnego sprawilo, e dramaty romantyczne mialy charakter niesceniczny. Dydaktyzm ­ pouczanie, moralizowanie, d no moralizatorska. Dyskursywny ­ rozumowy, logiczny, oparty na wnioskowaniu, poparty argumentami. Empiryzm ­ kierunek filozoficzny traktujcy dowiadczenia zmyslowe (zewntrzne, bd wewntrzne) jako glówne ródlo wszelkiego poznania i wiarygodnej prawdy. Epikureizm ­ filozofia przyjemnoci ­ ,,carpe diem" ­ chwytaj dzie; do wszelkich przyjemnoci wiedzie rozwaga w myleniu i dzialaniu; rozumne korzystanie z radoci proponowanych przez los (Epikur). Epopeja, epos ­ jest gatunkiem znanym z antyku, a swe pocztki wywodzi od pieni epickiej oraz mitów, poda, legend czy bani. W tradycji europejskiej utrwalila si forma eposu wierszowanego, w którym ukazywano dzieje bohaterów legendarnych lub historycznych na tle przelomowym dla danej spolecznoci. Ewangelia ­ doslownie oznacza ,,dobr nowin"; obecnie nazwa u ywana jest dla okrelenia nauki chrzecijaskiej (gloszenie ewangelii). Franciszkanizm ­ filozofia wszechogarniajcej miloci do wiata i wszelkiego stworzenia jako dziela Bo ego. Dla szczliwego ycia konieczne jest kierowaniem si milosierdziem, braterstwem i ubóstwem. Czlowiek winien harmonijnie wspól y z siostr przyrod. Milo do wiata dla w. Franciszka byla wyrazem miloci do Boga. Fraszka ­ (wl. Frasca ­ galzka, blahostka, co kruchego) ­ utwór o charakterze epigramatycznym oparty na artobliwym pomyle; podstaw jest pomysl i pointa; (polskie odpowiedniki nazwy: figlik, facecja). Genesis ­ z jzyka greckiego narodzenie, pochodzenie, nazwa pierwszej ksigi biblijnej. Groteska ­ rodzaj satyry silnie deformujcej rzeczywisto, o elementach karykatury i fantastycznej stylizacji. Hagiografia ­ ywotopisarstwo witych.
128
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Hedonizm ­ (grec. hedone ­ przyjemno, rozkosz) ­ przekonanie, e przyjemno i unikanie przykroci s najwy szym dobrem, celem dzialania. Heksametr ­ typ wiersza staro ytnego eposu o specyficznym dostojnie brzmicym rytmie osigajcym poprzez zastosowanie powtarzajcego si ukladu rytmicznego sylab dlugich i krótkich(iloczas), akcentowanych (w liczbie 6) i nieakcentowanych. Hiperbola ­ przesadnia, figura stylistyczna polegajca na spotgowaniu cech przypisywanych przedmiotom, wyolbrzymieniu, przesadzie. Hipokryzja ­ obluda, dwulicowo, udawanie, nieszczero. Humanizm ­ prd umyslowy i kulturalny odrodzenia akcentujcy mo liwoci ludzkiego rozumu i przeciwstawiajcy si teocentrycznej kulturze redniowiecznej; pogld wyra ajcy si w zainteresowaniu sprawami czlowieka, w poszanowaniu jego godnoci i wolnoci. Hybris ­ w tragedii greckiej duma i pycha bohatera, lekcewa enie woli bogów; pyszalkowato, która nie pozwala na obiektywn ocen sytuacji. Ikonografia ­ dyscyplina historii sztuki zajmujca si interpretacj i opisem dziel plastycznych; dziela plastyczne zwizane z jakim tematem, problemem. Katharsis ­ (grec. oczyszczenie) ­ wywolanie u widza uczucia, stanu duchowego, który zmusi go do mylenia, pozwoli na zmian wlasnego ycia; forma wstrzsu psychicznego. Kosmogonia ­ mitologiczne lub religijne wyobra enie powstania wiata; pochodzi od grec. slowa kosmos (wszechwiat, lad, porzdek). Latynizm ­ wyraz laciski wpleciony w tekst polski; zwrot, konstrukcja skladniowa, wzorowane na zwrocie lub konstrukcji skladniowej laciskiej. Literatura podmiotu ­ wykaz bibliograficzny dziel podmiotu, o którego twórczoci pisze si w pracy, umieszczany zazwyczaj na kocu pracy wraz z literatur przedmiotu. Stosowany tylko w nielicznych pracach umo liwia wyodrbnienie z zestawienia bibliograficznego grupy dziel autora opisywanego w pracy. Przykladowo: literatur przedmiotu w pracy powiconej motywowi mierci w twórczoci Adama Mickiewicza bylby opis bibliograficzny wszystkich pozycji wykorzystanych w pracy, a opisujcych ten motyw w dzielach Mickiewicza, za literatur podmiotu bylaby lista dziel Adama Mickiewicza, w których ten motyw wystpuje i które zostaly wykorzystane w pracy.
129
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
ycia, nadrzdnym bodcem ludzkiego
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Literatura podmiotu odpowiada w pewnym zakresie pojciu ródla pierwotne, a niekiedy jest okrelana w pracy jako spis dokumentów ródlowych. W bibliografii, któr nale y przygotowa do prezentacji maturalnej, termin literatura podmiotu oznacza wszystkie utwory, które bd omawiane w zwizku
przygotowywanym tematem do matury wewntrznej Literatura przedmiotu to bibliograficzny wykaz pozycji, które odnosz si do omawianego zagadnienia, najczciej umieszczany na kocu opracowania. Innymi slowy: to wszystkie ksi ki, artykuly, strony WWW itd. poruszajce temat, który zostal opracowany (za: http://matura.kujon.net/txt/37/literatura_przedmiotu.html) Machiawelizm ­ doktryna polityczna Niccolo Machiavellego i nawizujcych do niego autorów (tzw. politycznych realistów), której najwa niejsz cech jest ocenianie polityki poprzez jej skuteczno. Cen skutecznego dzialania jest czsto stosowanie rodków moralnie nagannych, jest to jednak usprawiedliwiane koniecznoci zachowania pastwa, jego znaczenia i wplywów, czym co ogólnie obejmowane jest pojciem racji stanu. Powiedzenie "Cel uwica rodki" dotyczy tej wlanie doktryny. Potocznie makiawelizm to synonim politycznej niemoralnoci i hipokryzji. Marinizm ­ kierunek w poezji barokowej uformowany przez G. Marina; d yl do wirtuozerii formalnej, elegancji, igrania slowem. Mesjanizm ­ przekonanie o szczególnej roli Polski i narodu polskiego w dziejach wiata. Zapocztkowane w epoce sarmackiej, rozwinite w dzielach A. Mickiewicza. Gloszc pochwal przeszloci twórcy szukali w niej uzasadnienia proroctw o Polsce jako o Mesjaszu narodów, który da ludom Europy Królestwo Bo e na Ziemi. Mloda Polska ­ polska odmiana modernizmu w literaturze, muzyce i sztuce polskiej przypadajcego na lata 1890 - 1918. Nazwa tego prdu artystycznego jest analogiczna do np. Mlodych Niemiec lub Mlodej Skandynawii. Mloda Polska, to okres w historii literatury i sztuki przypadajcy na czas twórczoci dwóch pokole - pisarzy urodzonych w latach 60. i 70. XIX wieku. Rozwijala si jako odpowied na sytuacj ideow, filozoficzn, polityczn i artystyczn koca wieku, któr mlodopolszczanie oceniali negatywnie. wiadczylo o tym poczucie ogólnie pojmowanego kryzysu wartoci i systemów filozoficznych (o charakterze przyrodniczym i materialistycznym, zastpowanych teraz
130
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
mylami o charakterze idealistycznym, fantastycznym, irracjonalnym). Ówczeni twórcy uwa ali, e zachodnia cywilizacja nie ma ju czlowiekowi nic wicej do
zaoferowania, a wiat zmierza ku nieuchronnej katastrofie (std inne okrelenia epoki, takie, jak ,,choroba wieku"). Na powszechne nastroje zagro enia, bezsilnoci i dekadenck postaw wielu twórców wplynlo dodatkowo zalamanie si machiny kapitalizmu i monarchii, zauwa alne w wielu pastwach europejskich - do glosu coraz czciej zaczly dochodzi idee socjalistów. Mlodopolszczanie obawiali si równie , e dzialania wladców
imperialistycznych pastw wiata mog doprowadzi cywilizacj na skraj zaglady. Wszystko to sprawilo, e mlodopolscy artyci nie ufali - w przeciwiestwie do
pokolenia swych ojców spod znaku pozytywizmu - staremu porzdkowi wiata. Glówn inspiracj przedstawiciele nowej epoki czerpali z filozofii Schopenhauera, Nietzschego i Bergsona ­ mdrców, gloszcych m.in. powinno czy wrcz obowizek powszechnego ,,przewartociowania wartoci". Czsto w utworach mlodopolskich artystów zauwa y mo na równie wplywy immoralizmu i odmiennymi od klasycznych spojrzeniami na estetyk. W latach 1900-1905 nastpily przemiany artystyczne i filozoficzne. Bunt modernistyczny i pesymizm zaczly by wtórne. Leopold Staff oglosil program poezji aktywnej i optymistycznej. Popularna stala si posta w. Franciszka z Asy u. Nawet u najwybitniejszych nastpilo odstpienie od nastrojowoci i nasilenie rodków ekspresji. Glównymi orodkami ycia literacko-artystycznego Mlodej Polski staly si Kraków i Lwów, du ego znaczenia nabralo równie Zakopane (rozwijala si tzw. ,,poezja
tatrzaska", tworzona m.in. przez Kazimierza Przerw-Tetmajera). Natomiast Warszawa zostala pozbawiona zasadniczych wyznaczników kultury, gdy po powstaniu
styczniowym panowala tam napita sytuacja. Pomimo tego udalo si jej jednak wprowadzi w sztuk mlodopolsk wybitn proz (Stefan eromski, Wladyslaw
Reymont) i przecitny estetyzm. Mloda Polska byla okresem aktywizacji literackiej, przede wszystkim poetyckiej, czasopimienniczej, oraz artystycznej. Na lamach typowo mlodopolskiego pisma ,,Chimera" nastpilo odkrycie poezji Norwida. W zwizku z licznymi podró ami, odbywanymi przez mlodopolskich twórców po najwa niejszych orodkach kulturalnych Europy (np. Wiede, Pary , Monachium), literatura polska - jak
131
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
w adnej innej epoce - zdolala ,,zsynchronizowa si" z twórczoci midzynarodow. Nastpil te wzrost zainteresowania literatur i sztuk Orientu (notabene: jeden z
elementów wspólnych Mlodej Polski i romantyzmu), objawiajcego si m.in. w przekladach staro ytnych eposów hinduskich, m.in. ,,Mahabharata". Dochodz wówczas do glosu nowe prdy artystyczne i umyslowe, takie jak: neoromantyzm (inaczej: modernizm), dekadentyzm, katastrofizm, symbolizm,
ekspresjonizm, impresjonizm czy franciszkanizm. Literaci mlodopolscy odrzucali racjonalistyczn filozofi pozytywizmu, nawizywali do tradycji romantycznej (prymatu uczu i emocji nad rozumem) oraz wiary w szczególn pozycj artysty w spoleczestwie (std inna nazwa epoki - neoromantyzm). W pierwszym dziesicioleciu Mlodej Polski obserwowano narastanie nastrojów
dekadenckich, pesymistycznych, które znalazly wyraz przede wszystkim w poezji. Twórcy tej epoki to m.in: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Stefan Grabiski, Stanislaw Wyspiaski, Stefan eromski, Gabriela Zapolska, Waclaw Berent, Tadeusz Boy- eleski, Antoni Lange, Tadeusz Miciski, Zenon Przesmycki (Miriam), Mieczyslawa Przybylska-Luczyska, Stanislaw Przybyszewski, Wladyslaw Stanislaw Reymont, Leopold Staff, Maciej Szukiewicz. Nale y przy tym wspomnie, e na okres Mlodej Polski przypada intensywny rozwój krytyki literackiej w kraju (na pocztku o charakterze nie ukierunkowanym; utwory krytyczne powstawaly czsto pod wplywem chwili, a opinie formulowano w sposób nieprzemylany). Wród wa niejszych krytyków literackich epoki wymieni mo na Zenona Przesmyckiego czy Wilhelma Feldmana. Monoteizm ­ wiara w jednego Boga. Mowa niezale na ­ sposób przytaczania wypowiedzi postaci w tekcie narracyjnym; jest wydzielona z narracji i skladniowo niezale na, zaklada doslowne przytaczanie zda. Mowa zale na ­ sposób przytaczania wypowiedzi postaci w tekcie narracyjnym; cytat stanowi zdanie podrzdne, typowa konstrukcja: ,,powiedzial, e..." Oratorstwo ­ krasomówstwo. Parafraza ­ przeróbka tekstu literackiego rozwijajca zawarte w nim treci, uzupelniajca je i interpretujca niekiedy z du swobod.
132
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Paralelizm skladniowy ­ rodzaj powtórzenia, zestawiony uklad analogicznie skonstruowanych zda; paralelno mo e sygnalizowa ten sam spójnik. Pareneza ­ upowszechnianie wzoru osobowego do naladowania. Parnasizm ­ pocztkowo nazwa grupy poetyckiej spod znaku Charles'a Leconte'a de Lisle'a, póniej prd literacki oficjalnie zapocztkowany we Francji w drugiej polowie XIX wieku, którego korzenie sigaj lat 40. XIX wieku. Parnasizm byl glównym nurtem epoki przejciowej midzy romantyzmem a symbolizmem, oddzialujc równie na
modernizm oraz pokolenie Mlodej Polski. Zwizany jest z wzorcami klasycznymi, charakteryzuje si d eniem do doskonaloci formalnej, refleksyjno-filozoficznym tonem oraz obiektywizmem. Peryfraza ­ omówienie, figura stylistyczna zastpuje nazw jakiego pojcia innym, bardziej rozbudowanym. Pisemna cz egzaminu maturalnego(matura zewntrzna)-cz matury z jzyka polskiego, któr zdaje si na poziomie podstawowym(170 min.) lub dodatkowo rozszerzonym(130 min.); zdajcy musz wykaza si umiejtnoci czytania ze zrozumieniem(trzeba napisa odpowiedzi do pyta dotyczcych artykulu zawartego w arkuszu egzaminacyjnym) i umiejtnoci pisania (nale y napisa wypracowanie na temat dotyczcy zawartego w arkuszu egzaminacyjnym fragmentu jednej z omawianych w szkole redniej lektur-mog te by dwa fragmenty z ró nych lektur); aby zda pisemn cz egzaminu maturalnego nale y uzyska przynajmniej 30% mo liwych do zdobycia punktów (czyli np. 21 z 70 przy zdawaniu poziomu podstawowego). Poemat dygresyjny ­ odmiana poematu epickiego powstala w epoce romantyzmu. Utwór wierszowany, o charakterze fabularnym, o lunej, fragmentarycznej kompozycji, najczciej zwizanej prowadzcym caly tekst motywem podró y bohatera, a czasem równie wtkiem romansowym. Politeizm ­ (z grec. polys ­ liczny i theos ­bóg) inaczej wielobóstwo, wiara w wielu bogów. Powie epistolarna ­ jest gatunkiem typowym dla przelomu wieków XVIII i XIX. Sklada si z fikcyjnej korespondencji, która uzewntrznia prze ycia autorów listów i ich bohaterów (narrator powieci epistolarnej zostaje pozornie wyeliminowany przez autorów listów). Zbiór listów stopniowo ujawnia fabul, niespójn zreszt, wspólksztaltowan przez typowe dla okazjonalnej korespondencji skojarzenia.
133
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Powie poetycka ­ gatunek literacki powstaly w romantyzmie, nale cy do gatunków synkretycznych, lczcy w sobie elementy dramatu, epiki i liryki. Powstanie powieci poetyckiej wi e si z popularn w romantyzmie opozycj do poetyki klasycystycznej ­ mlodzi twórcy chtnie naruszali jej surowe reguly. Powie poetycka narodzila si w Anglii i do szybko stala si popularna w calej Europie. Pisana jest wierszem, wystpuje w niej narrator. Charakterystyczna dla niej jest fragmentaryczno fabuly, achronologiczno (inwersja czasowa fabuly), slu ce budowie tajemniczego nastroju. W wielu przypadkach akcja powieci dzieje si w redniowieczu, czsto na tle motywów orientalnych. Typowym bohaterem jest indywidualista targany sprzecznymi
namitnociami. Pozytywizm- pozytywizm warszawski, okres i prd literacki wystpujcy w Polsce od ok. 1863, obejmujcy glównie twórczo i pogldy wychowanków Szkoly Glównej Warszawskiej (1862-1869). Nazwa pochodzi od nurtu filozoficznego wystpujcego w Europie od lat 40. XIX w. (pozytywizm w filozofii). Na okrelenie pozytywizmu u ywa si w Polsce tak e nazw dominujcych wówczas prdów literackich: naturalizmu, realizmu, a w poezji parnasizmu. W okresie po II wojnie wiatowej u ywano równie terminu ,,realizm krytyczny", rozcigajc jego
zastosowanie na osignicia literatury realistycznej w póniejszych okresach. Prekursorzy prdu Za prekursorów pozytywizmu w dziedzinie programu spolecznego uwa a si tzw. organiczników, czyli dzialajcych na pocztku XIX w. zwolenników legalnej dzialalnoci majcej na celu podniesienie gospodarki i kultury w trzech zaborach, zwlaszcza ekonomist J. Supiskiego. W dziedzinie literatury rol tak spelniali powieciopisarze tzw. krajowi, glównie J.I. Kraszewski, T.T. Je i J. Korzeniowski. Hasla spoleczne Generacja pozytywistów walczyla w kampanii publicystycznej, znanej jako walka mlodej i starej prasy o postp spoleczny i gospodarczy oraz model demokracji na wzór zachodni, z uwzgldnieniem polskich realiów, zwlaszcza aspiracji narodowych. Gloszono hasla pracy organicznej (wszechstronnego rozwoju ekonomicznego i kulturalnego, przy czasowej rezygnacji z d e niepodleglociowych) i pracy u podstaw
134
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
(dzialalnoci owiatowej i in., majcej doprowadzi do rozwoju i awansu cywilizacyjnego warstw upoledzonych spolecznie, glównie chlopstwa). Pozytywizm wspieral industrializacj, urbanizacj, modernizacj ró nych dziedzin ycia z rolnictwem na czele, upatrujc glównego realizatora owych idei w inteligencji i mieszczastwie, a tak e w sferach przemyslowych. Program literacki pozytywizmu Za wa niejsze manifesty pozytywizmu uwa a si m.in. artykuly: Groch na cian A. Wilickiego (,,Przegld Tygodniowy" 1868), Kilka uwag nad powieci (,,Gazeta Polska" 1866) i Listy o literaturze (,,Niwa" 1872) E. Orzeszkowej, Utylitaryzm w literaturze (,,Niwa" 1872) P. Chmielowskiego. Formulowany w nich program literacki akcentowal obywatelsk rol pisarza jako krzewiciela owiaty i postpu, przeciwstawiajc j modelowi romantycznemu. Podkrelano rol wiedzy i nauki w pracy literackiej i zalecano wysuwanie na plan pierwszy jako bohatera pozytywnego czlowieka pracy, fachowca, spolecznika nosiciela tendencji i po danych wzorów osobowych. Oznaczalo to utylitaryzm pomocny w spelnianiu funkcji wychowawczych w yciu jednostkowym i spolecznym. Za najbardziej u yteczn form slu c temu celowi uznano proz, zwlaszcza powie. Na drugi plan zepchnito, szczególnie w pierwszym okresie pozytywizmu, poezj i dramat, uprawiano natomiast chtnie poezj agitacyjn. Wsko rozumiany utylitaryzm prze yl si na przelomie lat 70. i 80., a pozytywizm poszerzyl swoje mo liwoci, adaptujc nowe kierunki literackie, np. naturalizm. Scjentystyczne tendencje sprawialy, e od pisarza dano gruntownego wyksztalcenia, a jego prac porównywano z trudem uczonego, co prowadzilo nierzadko do lekcewa enia roli talentu, fantazji, wyobrani i oryginalnoci formy. Stosunek pozytywizmu do historii i przeszloci nie byl jednoznaczny: pisarze odwolywali si chtnie np. do racjonalizmu owiecenia, nie akceptowali ,,poezji wieszczej" wielkich romantyków, ale w praktyce nawizywali do ró nych wtków romantycznych i koncepcji powinnoci patriotyczno-obywatelskiej wobec
spoleczestwa, a w ostatnim okresie pozytywizmu zaczli wypowiada si o znanych pisarzach romantyzmu wrcz z entuzjazmem.
135
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Przedstawiciele Za najwybitniejszych twórców okresu uchodz: w dziedzinie teorii i ideologii - A. witochowski i P. Chmielowski, w twórczoci literackiej - B. Prus, E. Orzeszkowa, H. Sienkiewicz, A. Asnyk, M. Konopnicka, A. Dygasiski, W. Gomulicki, A. Sygietyski. Schylek pozytywizmu Niektórzy badacze uwa aj, e pozytywizm wyczerpal swoje twórcze mo liwoci ok. 1881, inni przesuwaj jego schylek na ostatnie dziesiciolecie XIX w. Wybitni pisarze pozytywizmu publikowali równolegle z twórcami pierwszej fazy modernizmu. Wydarzenia rewolucyjne 1905 spowodowaly wzrost zainteresowania pozytywizmem, którego idee znajdowaly odbicie w ró nych zjawiskach literackich przez wiele nastpnych dziesicioleci Profetyzm ­ przepowiadanie przyszloci. Prometeizm ­ charakterystyczna postawa buntu wobec sil wy szych (bogów, losu, natury), w imieniu dobra ogólu ludzkiego, wi ca si z gotowoci do najwy szego powicenia. Przypowie ­ utwór narracyjny wywodzcy si z tradycji literatury religijnej Bliskiego i
Dalekiego Wschodu; Cechuje si prost fabul, która z reguly jest pretekstem do wyra ania myli uniwersalnych. Racjonalizm ­ kierunek filozoficzny przyznajcy warto i wiarygodno jedynie poznaniu rozumowemu, niezale nemu od wiary, tradycji lub dowiadczenia (Kartezjusz). Realizm ­ tendencja, charakteryzujc si d eniem do maksymalnego zbli enia dziela literackiego do rzeczywistoci i jej jak najlepszego, zgodnego z prawd odwzorowania (mimesis) oraz obiektywnego przedstawienia wiata rzeczywistego w utworze literackim. Retoryka ­ nauka o zasadach piknego mówienia; teoria i sztuka wymowy. Sceptycyzm ­ (grec. skeptikoi ­ wtpicy, rozwa ajcy) ­ przekonanie, e nie pozna si w pelni prawdy, nale y wic powstrzymywa si od wydawania sdów; taka postawa zapewni czlowiekowi spokój, czyli szczcie. (Heraklit, Demokryt). Scholastyka ­ tzw filozofia szkolna, metoda mylenia i poznawania prawdy, uzasadniajca prawdy religijne na drodze rozumowej. Sensualizm ­ pogld filozoficzny mówicy, e wszelka wiedza wynika z dowiadcze
zewntrznych, a jedyn treci wiadomoci s wra enia zmyslowe.
136
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Stoicyzm ­ filozofia umiaru i rozumu w d eniu do szczcia, zachowania równowagi duchowej i dystansu zarówno wobec sukcesów, jak i klsk; postawa wewntrznego opanowania, spokoju i rozumnego wyboru rzeczywistego dobra polczona z akceptacj zgodnego z natur i prawami wszechwiata (Zenon z Kition). Teocentryzm ­ wiatopogld redniowiecza; Bóg w centrum wszystkiego jako najwy sza warto i orodek wszelkich dziala. Celem czlowieka jest poznanie Boga i wiata stworzonego przez niego. Tomizm ­ filozofia w. Tomasza lczca doktryny chrzecijastwa z pogldami Arystotelesa; glosil harmonijn struktur wszechwiata, w którym ka dy byt ma swoje miejsce w hierarchii bytów. Jest to miejsce stale, dane od Boga. Czlowiek mo e si doskonali ­ wznosi po szczeblach drabiny jedynie w sensie duchowym; filozofia harmonijna. Tragedia ­ utwór dramatyczny, w którym podstaw akcji jest konflikt midzy d eniami bohatera a silami wy szymi i niezale nymi od niego ­ mog to by wyroki bogów, przeznaczenie, prawo historii, obowizujca norma moralna. Zderzenie ycia
przeciwstawnych ale równowartociowych racji powoduje,
e bohater jest z góry
skazany na przegran i czsto jego mier koczy przebieg zdarze. Tren ­ gatunek poezji alobnej uksztaltowany w staro ytnej Grecji; utwór wyra ajcy al, rozpacz po czyjej mierci, opiewajcy zalety i czyny zmarlej osoby. Ustna cz egzaminu maturalnego (matura wewntrzna)- cz matury z jzyka polskiego polegajca na pitnastominutowej prezentacji wybranego na pocztku roku szkolnego tematu, po tej prezentacji nastpuje dyskusja trwajca najwy ej 10 minut; komisja sklada si z dwóch polonistów(zazwyczaj przewodniczcy jest uprawnionym egzaminatorem, uczcym w szkole maturzysty, drugi czlonek komisji jest nauczycielem z innej placówki owiatowej); t cz egzaminu zdaje si tylko na jednym poziomie; aby zda t cz trzeba uzyska minimum 30% punktów (czyli 6 p. z 20). Wallenrodyzm ­ Jest to postawa skrajnego powicenia si dla ojczyzny, przy u yciu ka dych mo liwych rodków wiodcych do realizacji tego celu. Dopuszcza si nawet mo liwo niehonorowej, podstpnej i zdradzieckiej walki z wrogiem. Reprezentatywnym przykladem takiej postawy jest posta, od której wzila si jej nazwa - Konrad Wallenrod z utworu Adama Mickiewicza pod tym samym tytulem.
137
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Werteryzm ­ Jest to postawa bohatera literackiego wzorowanego na postaci stworzonej przez Johanna Wolfganga Goethego w powieci epistolarnej ,,Cierpienia mlodego Wertera". Charakteryzuje si ona przede wszystkim wra liwoci, uczuciowoci, idealizmem, sklonnoci do egzaltacji, melancholicznym usposobieniem. Bohater tego typu przejawia tak e tendencj do upoetycznienia rzeczywistoci i prze ywania choroby wieku (,,Weltschmerz"). Jest uwiklany w toczce epok konflikty spoleczne, poszukuje wyzwolenia od mieszczaskiej moralnoci, przesdów stanowych, sztywnego i pelnego obludy kodeksu moralnego. Winkelriedyzm ­ postawa wykreowana w romantyzmie, konkretnie przez Juliusza Slowackiego w ,,Kordianie". Odnosi si do slynnych slów Kordiana: ,,Polska Winkelriedem narodów", które wypowiedzial on w trakcie swego slynnego monologu na szczycie Mont Blanc. Znajdujemy tutaj bardzo wyrane odwolanie do zachowania bohatera szwajcarskiego Arnolda Winkelrieda (XIV w.), który to w bitwie pod Sempach, nakierowal na swoje cialo kopie olnierzy austriackich, spowodowalo to wyrw w szeregach Austriaków i sprawilo, i Szwajcarzy wygrali t bitw.
138
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.
Broszura bezplatna, wspólfinansowana z Europejskiego Funduszu Spolecznego
Literatura
1. B. Andrzejewska, A. Finkstejn, A. Szymczyk, Twoja matura. Jzyk polski. Testy dla maturzystów i kandydatów na wy sze uczelnie, Lód 2003. 2. E. Paczoska, Przeszlo to dzi. Literatura, jzyk, kultura. 2 klasa liceum i technikum. Cz 2., Warszawa 2009 3. G. Kumider, B. Winiewski, Trening maturzysty. Jzyk polski, Kraków[brak daty wydania] 4. Kramer Renata, Z polszczyzn za pan brat. Konkurs jzykowy. ,,Biblioteka w Szkole" 2002, nr 6, s. 22-23. 5. M. Burzyska-Kupisz, A. Finksztejn, L. Grafowska, J. Koziel, Jzyk polski. Matura 2005, Kraków 2004 6. M. Haze, Jak napisa dobre wypracowanie maturalne, klp.pl [wersja PDF] 7. M. Ws, Wypracowania ,,z klucza", Kraków 2005 8. Nowa matura, nowe mo liwoci. Analiza i interpretacja tekstów, pod red. J. Wiendlocha, Bielsko Biala 2004. 9. Przewodnik dla licealistów. Most. Owiecenie, Warszawa 2003 10. Scenariusze lekcji j. polskiego. Klasa III szkoly redniej, pod red. B. Stworowej, Bielsko Biala 1996. 11. Stanislaw Wlostowski, Romantyzm. Scenariusze lekcji j. polskiego do klasy II liceów ogólnoksztalccych i techników, cz II, Kraków 1998. 12. http://www.cke.edu.pl/ - arkusze maturalne z lat 2005, 2006 i 2008 13. http://www.wsip.com.pl/ ­ materialy dla nauczycieli 14. http://pl.wikipedia.org/
139
Wybrane materialy dydaktyczne wykorzystane na zajciach z jzyka polskiego w klasach I-IV technikum w ramach Projektu nr WND-POKL.09.02.00-10-009/09 ,,Równe szanse ­ lepszy start w przyszlo" realizowanego przez Powiat Wieruszowski w okresie 01.09.2009 -31.08.2010 r. w ramach dzialania 9.2. Podniesienie atrakcyjnoci i jakoci szkolnictwa zawodowego Programu Operacyjnego Kapital Ludzki, wspólfinansowany ze rodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spolecznego.

a to z | Contact Readbag.com | DMCA | Readbag.com ©Copyright 2015


Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 25
Wyjanij
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 37
IMPLEMENTACJA EFEKTU NOKTOWIZJYKORZYSTANIEM MAPY GBOKOCI - PDF
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 14
Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum oglnoksztaccego, liceum
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 41
Powiat Wieruszowski ZSP 2010 - m
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 38
Vanessa zardo silvana dapper fotografias - fo
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 91
Read Matury z Fizyki - CKE - m
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 24
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 63
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 15
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 92
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 21
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 96
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 87
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 20
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 94
Wyjanij na czym polega zjawisko fotoelektryczne zewntrzne 48